auto baby bag book care film gaming hbo healthy hospital office party paypal red rock dress fruit sport study time

۳۱) همکاری با پژوهشکده مدیریت اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم

فناوری در حوزه علوم انسانی با نگاه به اسناد بالادستی
به منظور تحول در علوم انسانی
با تأکید بر مدیریت اسلامی

سیدمحمد رضائی
عضو هیأت علمی دانشگاه قم
s_m_rezaei@yahoo.com

مقدمه
«فناوری» برگردان فارسی «تکنولوژی» است که بیانگر شیوه و شگرد ساخت و کاربرد ابزار، دستگاه‌‌ها، ماده‌‌ها و فرایند‌هایی است که گره­گشای دشواری‌‌‌های انسان است. فناوری یک فعالیت انسانی است و از همین رو، هم از دانش و هم از مهندسی، دیرینه‌تر است.
بر این پایه واژه فناوری اغلب به نوآوری‌‌ها و نوابزار‌هایی اشاره دارد که از اصول و فرایند‌‌های تازه­یافته دانشی بهره می‌گیرند. از این رو مقوله فناوری ممکن است در بدو مواجهه عجیب و محیرالعقول جلوه کند، لیکن چنین نیست. حتی نوآوری‌‌‌های بسیار کهن مانند چرخ هم نمونه‌‌هایی از فناوری بوده و به شمار می‌روند. از مصداق‌‌های فناوری نزد قدما فوت کوزه‌گری بوده است.
تعریف فناوری
فناوری همان تسلط و تبحر انجام کار است، فناوری توانایی انجام کار در تمامی سطوح، زمینه‌‌ها و علوم است. یعنی طراحی، ساخت، استفاده، تعمیر و نگه‌داری و تحقیق و توسعه و مانند آن می‌باشد.
امروزه بسیاری از فناوری‌‌ها در نتیجه پژوهش به دست می‌آیند و پژوهشگاه‌‌های فناوری زیادی در سراسر جهان بر پا شده است. فناوری به معنای اصلی حداکثر استفاده از کمترین امکانات موجود می‌باشد.
در کتاب مبانی و مدیریت فناوری اطلاعات آمده است:
·       فناوری یعنی تکنولوژی، که از دو لغت یونانی techne و logia تشکیل شده است که اولی به معنی هنر و دومی به معنی علم و دانش است.
·       فناوری به معنی کاربرد منظم معلومات علمی و دیگر آگاهی‌‌‌های نظام‌یافته برای انجام وظایف علمی است.
·       فناوری را می‌توان کلیه دانش‌‌ها، فرآیند‌ها، ابزار‌ها، روش‌‌ها و سیستم‌‌‌های به کار رفته در ساخت محصولات و ارائه خدمات تعریف کرد.
·       فناوری کاربرد عملی دانش و ابزاری برای کمک به تلاش انسان است.
·       یونیدو، فناوری را کاربرد علوم در صنایع با استفاده از رویه‌‌ها و مطالعات منظم می‌داند.
·       فرهنگ لاروس، فناوری را مطالعه ابزار‌ها، شیوه‌‌ها و روش‌‌‌های مورد انتظار و مورد استفاده در حوزه‌‌‌های گوناگون صنعت می‌داند.
·       فناوری مجموعه­ای از فرآیند‌ها، روش‌‌ها، فنون، ابزار، تجهیزات، ماشین‌آلات و مهارت‌‌هایی است که توسط آن‌‌ها کالایی ساخته شده و یا خدمتی ارائه می‌گردد.
·       فناوری عبارت است از کاربرد علوم در صنایع با استفاده از رویه‌‌ها و مطالعات منظم و جهت‌دار.
·       علم با مطالعه طبیعت به بررسی رفتار‌‌های طبیعی و فیزیکی پرداخته و به دنبال کشف پدیده‌‌ها است، در حالی که فناوری با به ­کارگیری ایده‌‌ها و دستاورد‌‌های علمی، خدمات و کالای مورد نیاز بشر را ارائه می‌کند.
·       فناوری عامل تبدیل منابع طبیعی، سرمایه و نیروی انسانی به کالا و خدمات است که عناصر متشکله و یا ارکان آن عبارت است از: سخت‌افزار، انسان افزار یا نیروی انسانی متخصص، فناوری متبلور در اسناد و مدارک یا اطلاعات، سازمان‌‌ها یا نهادافزار.
·       فناوری به معنای کاربرد منظم معلومات علمی و دیگر آگاهی‌‌‌های نظام‌یافته برای انجام وظایف عملی است. به بیان ساده‌تر، فناوری کاربرد عملی دانش و ابزاری برای کمک به تلاش انسان است و تأثیر به‌سزایی بر توسعه جوامع بشری دارد [۱].
تعریف مختار فناوری و تأکید بر نوآوری
با توجه به ۱۴ تعریف بالا که از فناوری، ارائه شده است، در این نوشته، تعریف مختار فناوری تبیین می­گردد.
فناوری عبارت است از تولید کالا و یا ارائه خدمت، به دست بشر، برای حل مشکلات و رفع نیازها.
بر اساس این تعریف، برای تحقق فناوری، نوآوری شرط لازم است. اگر مشکلی وجود دارد و یا نیازی به چشم می­خورد، به این معنی است که پیشتر آن مشکل حل نشده و نیاز برطرف نگردیده و بنابراین برای حل مشکل و رفع نیاز، به نوآوری نیاز می­باشد. این نوآوری ممکن است در قالب تولید یک کالا و یا ارائه یک خدمت ظاهر شود. تولید کالا و یا ارائه خدمتی که با نوآوری توسط بشر محقق می­گردد، فناوری خوانده می­شود.
مفاهیم و تعاریف فناوری، صنعتی و مهندسی
تعاریف متعددی از فناوری ارائه شد که وجه مشترک تمامی آنان، وجود نوآوری بود. بنابراین کاربرد فناوری برای حل مشکلات و رفع نیازهاست؛ که به جز با نوآوری ممکن نیست. از سوی دیگر، واژه صنعتی به فراگیر سازی فناوری­ها اتلاق می­شود. صنعتی سازی خاص رشته­های فنی نیست. صنعت بیمه، صنعت گردش­گری و دیگر صنایع فرهنگی، عبارت است از آن دسته از فناوری­هایی که در بخش­های مختلف اجتماعی به کار گرفته می­شود. چنانچه مجموعه­ای از فرایندها به یک ساختار واحد منجر شود، از آن به مهندسی­سازی یاد می­شود. برای مثال، مهندسی فرهنگی، مجموعه­ای از فرایندهای فرهنگی است که با یک نظام منسجم، اهداف خاصی را دنبال می­کند[۲].
بنابراین، فناوری، صنعت و مهندسی، واژه­های خاص رشته­های فنی نیست، بلکه در علوم انسانی نیز کاربرد دارد. امروزه اگر به سراغ اغلب مدیران کشور بروید و معنای «فناوری» را طلب کنید، پاسخ آنان شاید در این جمله­ها خلاصه شود: «ما یا تجهیزات مورد نیاز را خود می­سازیم و یا می­خریم؛ در صورت اول، دارنده فناوری در این زمینه هستیم و در صورت دوم با خرید تجهیزات لازم، انتقال فناوری کرده­ایم. آری تصور عمومی جامعه صنعتی و علمی ما از فناوری، چیزی جز ماشین­آلات نیست. ولی آیا به راستی این گونه است؟
اگر سری به کتب مدیریت فناوری،  جامعه­شناسی و فلسفه فناوری و سیاست­گذاری فناوری بزنید و فهرست آن­ها را مشاهده کنید، با دیدن عناوین مطرح شده، سؤالات زیر از ذهن شما خواهد گذشت:
– آیا فناوری، تعریف دقیقی دارد؟
– چه تفاوتی بین علم، فناوری و صنعت وجود دارد؟
– اختراع و نوآوری به چه معنا است و تفاوت آن‌ها چیست؟
– چرخه عمر فناوری به چه معناست؟ مگر فناوری هم عمر دارد؟
– مدیریت فناوری یعنی چه؟
– روش‌های کسب فناوری چیست؟
– انتقال فناوری به چه معناست؟ آیا تنها و اغلب به معنی خرید ماشین‌آلات است؟
– شبکه فناوری یعنی چه و اجزای این شبکه کدام است؟
– استاندارد چه تأثیری بر توسعه فناوری دارد؟
– آیا توسعه فناوری باعث توسعه سرمایه‌داری و بی­عدالتی و یا گسترش مفاسد اخلاقی خواهد شد؟
نقش و اهمیت آشنایی با مفاهیم فناوری
با یک مثال می­توان نشان داد که مباحث مفهومی تا چه حد در جامعه مورد بی­توجهی قرار گرفته است و این مسأله چه اندازه روی تصمیم­گیری­ها تأثیر می­گذارد. برای مثال: واژه «نوآوری» در زبان فارسی معانی متفاوتی دارد و بر اساس این معانی، تصمیم­گیری هم می‌شود. اگر منظور از «نوآوری» ترجمه innovation است، نباید آن را به معنی «هر ایده جدید» به کار برد. Innvoation  این معنی را دارد که بایستی محصول، فرآیند یا روش جدیدی به دنیای «کسب و کار» معرفی شود. بنابراین به یک اختراع یا ایده جدید در آزمایشگاه نوآوری نمی­گویند، بلکه نوآوری باید اقتصادی و معنی­دار برای صنعت باشد.
به طور کلی در بحث فناوری، باید از مرز اختراع عبور کرد و به دنبال ورود به بازارهای واقعی (به خصوص بازارهای جهانی) بود؛ به همین سبب عوامل بسیاری در توسعه فناوری دخیل هستند این عوامل اغلب اقتصادی، مدیریتی، حقوقی و غیره را شامل می‌شوند. لذا نباید به فکر توسعه شاخص‌های علمی بود. «توسعه علم» به معنی این که تحقیقات علمی انجام شود ومقاله­هایی تولید شود، گامی بسیار کوچک در توسعه فناوری است. متأسفانه این بحث که تصور می‌شود بین «توسعه علم» و «توسعه فناوری»،  رابطه خطی وجود دارد و می‌گویند «علم امروز فناوری فرداست»،  نادرست است و در ادبیات مدیریت فناوری مردود اعلام شده است.
البته باید به بحث فوق، بحث اهمیت خود فناوری را هم افزود.  اهمیت خود فناوری، یعنی اگر در توسعه فناوری ناموفق شوید، چه بحران‌هایی برای کشور پیش خواهد آمد؟ چه ضایعات اقتصادی به کشور وارد خواهد شد؟ صادرات غیرنفتی کشور چه رقمی خواهد داشت و پیامد آن در بحث اشتغال و غیره چه خواهد آمد؟ به خصوص از بعد بین المللی و از بعد اثبات كارآمدی نظام چه مسائلی در پی خواهد داشت؟ غرور ملی چه وضعی پیدا خواهد کرد؟
اگر پاسخ به سؤالات فوق نشان داد که «فناوری» عاملی کلیدی در تحولات و جایگاه کشور است، آن گاه اهمیت آشنایی هنرمندان و صاحبان رسانه به مفاهیم فناوری بیش از پیش آشکار خواهد شد.

تعریف «فناوری» و رابطه آن با «علم»،  «صنعت» و «طبیعت»
سه تعریف دیگری که از فناوری موجود است، عبارت‌اند از: «عامل تبدیل منابع به کالا و خدمات»، «کاربرد علم در عمل» و «مجموعه سخت­افزار و نرم­افزار (نرم­افزارهای مختلف شامل انسان­افزار یا مغزافزار و دل­افزار)» روی این تعاریف بحث‌های فراوانی وجود دارد (البته بحث درست و نادرست در تعریف مطرح نیست؛  ولی باید تعریفی ارائه شود که بیشترین کاربردهای واژه در زبان پوشش داده شود و جلوی انحراف گرفته شود).  برای مثال تعاریفی که فناوری را «کاربرد علم» مطرح می‌کنند، می‌توانند انحراف­زا باشند؛ چرا که مفهوم و هدف علم و دانش، توسعه شناخت بشر است. اما هدف فناوری تسلط بر طبیعت و توسعه توانایی‌های بشر است. گاه مشاهده می‌شود که توسعه فناوری بر سعی و خطا استوار بوده است نه بر فرمول‌های علمی (فرمول‌ها و دلایل علمی آن مدت­ها بعد شناخته شده است). برای مثال: برادران رایت، وقتی هواپیما را می‌ساختند، در پی کشف فرمول‌های آیرودینامیکی نبودند (انگیزه علمی)؛  همچنین به دنبال کسب سود (انگیزه اقتصادی) یا به دنبال پیروز شدن در انتخابات (انگیزه سیاسی) نبودند؛ آنان به دنبال پرواز کردن بودند، به دنبال تسلط بر طبیعت و ماجراجویی و غیره بودند. به این موارد اخیر، انگیزه‌های فناورانه می‌گویند که با انگیزه علمی (تلاش در جهت افزایش شناخت) متفاوت است.
اختلاف ماهیت مدیریتی در سیاست­گذاری علمی و سیاست­گذاری فناوری
تمایز مفهومی فناوری از علم، یک بحث صرف فلسفی نیست؛ بلکه در سیاست­گذاری کلان کشورها بسیار اهمیت دارد. برای مثال در انگلستان حدود سال یك­هزار و نهصد و چهل و پنج،  بحث سیاست­گذاری علم و فناوری مطرح شد. اوایل می‌پنداشتند عامل اصلی در سیاست‌گزاری فناوری، سیاست‌گزاری علمی است. یعنی دولت باید با حمایت از تحقیقات و آموزش که در راستای توسعه علمی است، به توسعه فناوری کمک کند. اما بعد متوجه شدند که عوامل بسیار دیگری در توسعه فناوری تعیین­کننده هستند که دولت‌ها باید تلاش خود را صرف آن‌ها کنند. این عوامل اغلب ماهیت مدیریتی، اطلاعاتی، حقوقی،  اقتصادی و غیره دارند و به «سرعت انتشار فناوری» و «استفاده سریع تجاری از فناوری» کمک می‌کنند. این بحث نشان می‌دهد که اگر تعریف فناوری با تعریف علم مخلوط شود، تا چه حد در سیاست‌گزاری‌های کشور به بیراهه خواهیم رفت.
این تصور که علم و فناوری در دهه‌های اخیر و در حوزه‌های نوین به یک دیگر نزدیک تر شده‌اند، نیز به معنی نزدیک شدن فاصله زمانی و ساختارهای آن دو است، و به معنی مخلوط شدن مفهوم  «علم» و «فناوری» نیست. شبیه همین بحث‌ها که در مورد تمایز مفهوم «فناوری» از «علم» بیان شد و تا این حد مشکل ساز بوده است را می‌توان در مورد تمایز «فناوری» از «صنعت» نیز مطرح کرد. «صنعت» مجموعه نظام یافته ای است که در آن تولید کالا و خدمات اتفاق می‌افتد. با این معنی امروزه صنعت خودروی وسیعی در کشور وجود دارد. تعریف «صنعت خودرو» این نیست که موتور خودرو را هم خودمان بسازیم، در دنیا هم معمول نیست که خودروساز، موتور و سایر قطعه‌ها را بسازد. اما مشاهده می‌شود با وجود سرمایه گذاری زیاد در صنعت خودروی کشور و گستردگی که این صنعت در کشور دارد، همچنان مردم احساس نمی کنند که ما در این صنعت پیشرفتی داشته­ایم و احساس می‌کنند این خودروها ساخت داخل نیستند. این مثال، مفهوم «فناوری» و تمایز آن از «صنعت» را نشان می‌دهد. فناوری، آن توانایی‌هایی است که ما را در امر تولید موفق می‌کند: توانایی طراحی، توانایی ساخت، توانایی تعمیر و نگه داری،  توانایی توسعه و غیره، این توانایی‌ها را فناوری می‌گویند. البته اگر بخواهیم فناوری را دقیق تعریف کنیم، باید به ابعاد دیگر نیز اشاره کنیم. برای نمونه فناوری ساخته دست و فکر بشر است؛ چیزی است که در طبیعت به طور طبیعی وجود نداشته و انسان ایجاد کرده است. این مرز «فناوری» با «طبیعت» است. همچنین باید دقت نمود این توانایی که حاصل دانش، ابداع و تجربه بشر است، به چه شکل‌هایی ظهور و بروز پیدا می‌کند. این توانایی گاهی در قالب ماشین‌آلات و تجهیزات ظهور می‌یابد، گاهی در قالب طرح‌ها، نقشه‌ها و فرمول‌ها، گاهی در قالب مهارت با دست و توانایی‌های کار گروهی، گاهی در قالب اطلاعات و ارتباطات، گاهی در قالب قوه خلاقیت و ابداع و غیره. بر این اساس، خود تجهیزات و ماشین‌آلات و ابزار هم در فناوری مهم هستند. همین طور،  نقشه‌ها و طرح‌ها و جداول هم مهم هستند. اما نکته مهم این است که تا مجموعه این عوامل،  باعث توانایی نشود، به آن «فناوری» نباید گفت. مثال اگر چند جزوه را به نام دانش فنی به ما بفروشند ولی ما قادر به طراحی و ساخت مجدد نشویم، «فناوری» به دست نیاورده ایم.
تعریف نوآوری و تفاوت آن با اختراع و ایده جدید
برخی نوآوری را معادل اختراع می‌دانند. برخی نیز نوآوری را به معنی هر ایده نو قلمداد می‌كنند. ولی آیا به راستی این گونه است؟ اختراع به معنی محصول، فرآیند یا سیستمی جدید است که در گذشته وجود نداشته است و بایستی جهت حفظ حقوق مخترع، به ثبت برسد که به آن ثبت اختراع (patent) می­گویند. موتور بخار و ترانزیستور در زمان خود اختراع بوده‌اند. اما امروزه اختراعات پیش پا افتاده هستند و اختراعات در فرآیند تولید را نیز ثبت می‌کنند.
اما نوآوری هر چند به معنی ارایه محصول، فرایند یا روشی جدید در بنگاه است، ولی تفاوت مهمی با اختراع و مفاهیمی نظیر آن دارد. نوآوری در دنیای کسب و کار مطرح می‌شود و معنای اقتصادی و تجاری دارد. لذا برای افزایش رقابت­مندی بنگاه‌ها، ممکن است آن‌ها از یک اختراع به­راحتی نتوانند استفاده تجاری کنند.
آشنایی با برخی مدل‌های ذهنی در مباحث فناوری
برخی از مدل‌های نظری و ذهنی مباحث فناوری عبارت است از: مدل اجزای فناوری (مدل اسکاپ)، مدل سطوح فناوری، مدل چرخه عمر فناوری، مدیریت فناوری، انتقال فناوری،
مدل اجزای فناوری (مدل اسکاپ)
بر اساس مدلی که توسط سازمان اسکاپ (وابسته به سازمان ملل) مطرح شده است، فناوری را می‌توان براساس چهار جزء سخت­افزار (ماشین‌آلات و تجهیزات)، انسان­افزار(مهارت‌ها و توانایی‌های نهفته در انسان)،  اطلاعات نرم­افزار (مستندات و دانش فنی) و سازمان­افزار (ابعاد مدیریتی و سازمانی) تبیین نمود. در واقع فناوری به این چهار شکل تجسم می‌یابد.
مدل سطوح فناوری
فناوری دارای سطوح مختلفی است که هر یک خصوصیت خود را دارند. این سطوح عبارت‌اند از: شناخت از وجود و چگونگی کاربرد، بهره­برداری (اپراتوری)،  تعمیر و نگه­داری،  مهندسی ساخت، مهندسی طراحی، تحقیقات توسعه­ای و تحقیقات کاربردی. این که هر کشور و هر صنعتی به کدام یک از این سطوح نیاز بیشتری دارد. انتقال فناوری در کدام یک از این سطوح انجام شود، کدامیک ارزش­افزوده و اهمیت بیشتر برای ما دارد و سؤالاتی از این قبیل، سؤالات مهمی در مدیریت فناوری هستند که با «مدل سطوح فناوری» قابل پاسخ­گویی خواهند بود.
مدل چرخه عمر فناوری
فناوری نیز مانند انسان‌ها روزگاری متولد می‌شود و زمانی از بین می‌رود. این مراحل، دوره عمر فناوری را تشکیل می‌دهد. برای بررسی چرخه عمر فناوری، از نموداری در این زمینه استفاده می‌شود که نمودار چرخه عمر فناوری نام دارد. محور عمودی، مربوط به میزان استقبال جامعه از فناوری است که اغلب سهم بازار فناوری و محصولات آن است و محور افقی به زمان اختصاص دارد. این نمودار (s) شکل است و از مناطق مختلفی تشکیل شده است. مانند: دوره تولد یا معرفی،  دوره رشد، دوره بلوغ یا اشباع و دوره زوال یا نزول که هر کدام از این دوره‌ها تعریف مخصوص به خود داشته و خصوصیت خود را دارند
مدیریت فناوری
مدیریت فناوری، تخصصی میان­رشته­ای است که علوم پایه، مهندسی و دانش و روش‌های مدیریت را در بر می‌گیرد و بر «فناوری» به عنوان عامل خلق ثروت تأکید دارد. (تولید ثروت در این مورد فراتر از تولید پول است).
مدیریت فناوری به مفهوم مدیریت سیستم‌هایی است که به ایجاد، کسب و استفاده ازفناوری کمک می‌کنند و فرض بر این است که فناوری مهم­ترین عامل تأثیرگذاری در ایجاد سیستمی مبتنی بر ثروت است. در میان مباحث مدیریت فناوری، به مباحثی از قبیل: روش‌های کسب فناوری، مدیریت نوآوری و سیاست‌گزاری فناوری برخورد می‌کنیم.
روش‌های کسب فناوری نیز مختلف است و به دو بخش ایجاد درون­زای فناوری و انتقال فناوری تقسیم می‌شود. روش اول هزینه­بر و زمان­بر است.  اما می‌تواند تأثیر عمیق­تری بر توسعه فناوری بگذارد. انتقال فناوری نیز روشی میان­بر برای کسب فناوری محسوب می‌شود. همه کشورها ناچار از به­کارگیری آن هستند و هیچ کشوری نمی­تواند به تولید درون­زای فناوری بپردازد.

انتقال فناوری
«انتقال فناوری» فرآیندی است که باعث شکل گیری و جابجایی فناوری از «دهنده» به «گیرنده» می‌شود. منظور از «دهنده»،  همان مالک یا دارنده دانش است. انتقال فناوری فرآیندی میان بر برای دست یابی به فناوری و روش‌های مختلفی دارد که در زیر به برخی از آن‌ها اشاره شده است:
– خرید حق امتیاز (لیسانس): که گیرنده، حق بهره­گیری از فناوری را خریداری می‌کند.
– فرانشیز: نوعی خرید حق امتیاز است؛  با این تفاوت که دهنده فناوری، نوعی حمایت مداوم را به گیرنده عرضه می‌دارد.
– سرمایه­گذاری مشترک: دو یا چند طرف منابع خود را در تشکیلاتی تجاری ترکیب می‌کنند و به واسطه آن می‌توانند برای توسعه فناوری، ساخت محصول یا تکمیل دانش فنی یکدیگر به تبادل دانش و منابع بپردازند.
– پروژه‌های کلید در دست: انجام پروژه کاملی را از یک دهنده خارجی خریداری می‌کنیم، به نحوی که دهنده فناوری، کلیه مراحل طراحی، پیاده­سازی و ساخت را انجام داده و فرآیند نهایی را راه‌اندازی کرده و جهت بهره­برداری به ما تحویل می‌دهد.
– سرمایه­گذاری مستقیم خارجی: شرکتی (اغلب چندملیتی) تصمیم می‌گیرد تا محصولات خود را در کشوری خارجی تولید کند یا برخی منابع خود را در آن کشور سرمایه­گذاری کند. این نوع سرمایه­گذاری فرصتی را برای انتقال تکنولوژی به شرکت­های بومی فراهم می‌کند. (الزامی ندارند كه این انتقال منجر به فناوری شود.)
– کنسرسیوم فنی و پروژه تحقیقاتی مشترک: دو یا چند طرف با همکاری هم تحقیقاتی می‌كنند. زیرا منابع هر کدام به تنهایی برای به نتیجه رساندن تحقیقات و استفاده تجاری از آن کافی نیست.
نظام ملی فناوری و زیرساخت‌های آن
نظام ملی فناوری، مجموعه­ای از نهادهای فعال در حوزه فناوری ملی است که در تعامل با یک دیگر به سر می‌برند، این نظام علی­رغم وجود برخی نهادهای غیرسودده در درون خود، در مجموع دارای کارکردی اقتصادی بوده و موجب تقویت زیربنای بخش تولید در سطح ملی می‌شوند.
برخی اجزای نظام ملی فناوری عبارت‌اند از: مؤسسات استاندارد، مراکز ثبت (پتنت)، مراکز انتقال فناوری، صندوق‌های سرمایه­گذاری ریسک­پذیر، آزمایشگاه‌های ملی، مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی مراکز مطالعات و ترویج فناوری، بخش­های تحقیق و توسعه  (R&D) های صنعتی، شرکت­های طراحی و مهندسی و غیره. بعضی از این نهادها اگرچه در توسعه فناوری بسیار مؤثرهستند و به عنوان زیرساخت توسعه فناوری به شمار می‌روند؛ اما دارای منافع اقتصادی نیستند. ولی در مجموع، شبکه دارای بازده اقتصادی است. در اینجا، به بررسی دو نهاد از این نوع می‌پردازیم.
مراکز استاندارد
مؤسسات استاندارد، از مهم­ترین نهادهای فعال نظام فناوری است. ضعف یا وجود نداشتن استانداردهای مناسب، معضلی است که در کشورهای در حال توسعه و حتی بعضی کشورهای توسعه یافته موانع متعددی را بر سر راه گسترش صنعت قرار داده است. وجود مراکز استاندارد و استانداردسازی، از جهت مختلف می‌تواند، در توسعه فناوری تأثیر داشته باشد. تضمین کیفیت و افزایش تقاضای بازار، شفافیت در همکاری‌ها و تقسیم کار صنعتی، تسریع تجاری­سازی، حذف رقبا از بازار و غیره از این جهت‌ها است.
مراکز ثبت اختراع (پتنت)
مالکیت بر آثار اقتصادی و اجتماعی یک اختراع، گونه­ای از مالکیت فکری است. به طور کلی مالکیت فکری، مالکیت و سلطه قانونی است که به موجب آن صاحب اثر می‌تواند از منافع و شکل خاصی از فعالیت یا اندیشه ابراز شده خود، به طور انحصاری استفاده کند. مالکیت فکری همان­طور که از اسم آن بر می‌آید، دلالت دارد بر خلاقیت‌های فکری از قبیل: آثار ادبی و هنری، اختراعات، طرح‌های صنعتی، علایم و نام‌های استفاده شده در تجارت و بازرگانی و غیره. یکی از انواع مراکزی که نظام مالکیت فکری آن مطرح است، مراکز ثبت اختراع یا پتنت هستند. این مراکز در توسعه فناوری نقش عمده­ای داشته و باعث انتشار آسان و شفاف اختراعات و پرهیز از مخفی کاری می‌شوند. این مراکز از یک طرف ثبت پتنت را به عنوان یک ارزش در جامعه ترویج می‌کنند و از طرف دیگر پتنت­خوانی را برای سایر محققان و مخترعین تسهیل می‌کنند[۳].
فناوری در سیاست‌‌های کلی برنامه پنجم توسعه
در سال ۱۳۸۷ از سوی حضرت آیت­الله خامنه­ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، در نامه­ای به رئیس جمهور، سیاست‌‌های کلی برنامه پنجم توسعه در چارچوب سند چشم‌انداز بيست ساله را ابلاغ کردند. این سیاست‌‌های کلی در چارچوب سند چشم‌انداز بیست ساله و با رویکرد مبنایی پیشرفت و عدالت، ابلاغ شده است.
سیاست‌‌های کلی برنامه پنجم توسعه دارای ۴۵ بند و شامل سرفصل‌‌های: امور فرهنگی، امور علمی و فناوری، امور اجتماعی، امور اقتصادی و امور سیاسی، دفاعی و امنیتی است. ملاحظه می‌شود با رویکرد آماری ۲۰% سیاست‌‌های ابلاغی در حوزه علم و فناوری است.
در این ابلاغ آمده است: در دومین پنج سال از سند چشم‌انداز دوره بیست ساله کشور و ابلاغ بعضی از سیاست‌‌های کلی اصولی مانند سیاست‌‌های کلی اصلی ۴۴ از یکطرف و بعضی تحولات جهانی از طرف دیگر اقتضا می‌کند که هرچه زودتر قانون برنامه پنج‌ساله پنجم کشور با جهت­گیری دستیابی به اهداف مرحله‌ای متناسب با سند چشم‌انداز بیست ساله تهیه گردد. اینک سیاست‌‌های کلی برنامه پنجم که باید مبنای تهیه و تدوین قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران باشد، ابلاغ می‌گردد.
انتظار می‌رود این سیاست‌‌ها که با رویکرد مبنایی پیشرفت و عدالت تنظیم شده، بتواند در جای جای کلیه فعالیت‌‌های کشور چه در بُعد تقنین و چه در بُعد اجرا ظاهر گردد. بی­گمان اهتمام و دقت نظر جنابعالی و هیأت محترم دولت و مجلس محترم شورای اسلامی و سایر دستگاه‌‌های رئیسی نظام می‌تواند در این باره نقش تعیین کننده ایفا کند. انتظار دارم در دوره پنج‌ساله آینده اقدامات اساسی برای تدوین الگوی توسعه ایرانی ـ اسلامی که رشد و بالندگی انسان‌ها بر مدار حق و عدالت و دستیابی به جامعه‌ای متکی بر ارزش‌‌های اسلامی و انقلابی و تحقق شاخص‌‌های عدالت اجتماعی و اقتصادی در گرو آنست، توسط قوای سه گانه کشور صورت گیرد.
جایگاه فناوری، صنعتی و مهندسی در ابلاغ سياست‌هاى كلى برنامه پنجم
ـ امور فرهنگى
۱ـ تكميل و اجراى طرح مهندسى فرهنگى كشور و تهيه پيوست فرهنگى براى طرح‏‌هاى مهم.
۲ـ‌ زنده و نمايان نگه داشتن انديشه دينى و سياسى حضرت امام خمينى (ره) و برجسته كردن نقش آن به عنوان يك معيار اساسى در تمام سياست­گذارى‏‌ها و برنامه­ريزى‏‌ها.
۳ـ‌ تقويت قانون­گرايى، انضباط اجتماعى، وجدان كارى، خودباورى، روحيه كار جمعى، ابتكار، درستكارى، قناعت، پرهيز از اسراف و اهتمام به ارتقاء كيفيت در توليد.
۴ـ مقابله با جريانات انحرافى در حوزه دين و زدودن خرافات و موهومات.
۵ـ استفاده بهينه از فناورى‏‌هاى اطلاعاتى و ارتباطى براى تحقق اهداف فرهنگى نظام.
۶ـ ايجاد درك مشترك از چشم‌انداز بيست ساله و تقويت باور و عزم ملى براى تحقق آن.
ـ امور علمى و فناورى
۷ـ تحول در نظام آموزش عالى و پژوهش در موارد زير:
۱ـ ۷ـ افزايش بودجه تحقيق و پژوهش به ۳ درصد توليد ناخالص داخلى تا پايان برنامه پنجم و افزايش ورود دانش­آموختگان دوره كارشناسى به دوره‏‌هاى تحصيلات تكميلى به ۲۰ درصد.
۲ـ ۷ـ دستيابى به جايگاه دوم علمى و فناورى در منطقه و تثبيت آن در برنامه پنجم.
۳ـ ۷ـ ارتباط مؤثر بين دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشى با صنعت و بخش‌هاى مربوط جامعه.
۴ـ ۷ـ توانمندسازى بخش غيردولتى براى مشاركت در توليد علم و فناورى.
۵ـ ۷ـ دستيابى به فناورى‏‌هاى پيشرفته مورد نياز.
۸ـ تحول در نظام آموزش و پرورش با هدف ارتقاء كيفى آن بر اساس نياز‌ها و اولويت‌هاى كشور در سه حوزه دانش، مهارت و تربيت و نيز افزايش سلامت روحى و جسمى دانش‏آموزان.
۹ـ تحول و ارتقاء علوم انسانى با: تقويت جايگاه و منزلت اين علوم، جذب افراد مستعد و با انگيزه، اصلاح و بازنگرى در متون و برنامه‏‌ها و روش‏‌هاى آموزشى، ارتقاء كمى و كيفى مراكز و فعاليت‌هاى پژوهشى و ترويج نظريه‏پردازى، نقد و آزادانديشى. ۱۰ـ گسترش حمايت‌هاى هدفمند مادى و معنوى از نخبگان و نوآوران علمى و فناورى از طريق: ارتقاء منزلت اجتماعى، ارتقاء سطح علمى و مهارتى، رفع دغدغه خطرپذيرى مالى در مراحل پژوهشى و آزمايشى نوآورى‏‌ها، كمك به تجارى سازى دستاورد‌هاى آنان.
۱۱ـ تكميل و اجراى نقشه جامع علمى كشور.
ـ امور اجتماعى
۱۲ـ تقويت نهاد خانواده و جايگاه زن در آن و در صحنه‏‌هاى اجتماعى و استيفاى حقوق شرعى و قانونى بانوان در همه عرصه‏‌ها و توجه ويژه به نقش سازنده آنان.
۱۳ـ تقويت هويت ملى جوانان متناسب با آرمان‌هاى انقلاب اسلامى، فراهم كردن محيط رشد فكرى و علمى و تلاش در جهت رفع دغدغه‏‌هاى شغلى، ازدواج، مسكن و آسيب‌هاى اجتماعى آنان، توجه به مقتضيات دوره جوانى و نياز‌ها و توانايي‌هاى آنان.
۱۴ـ اصلاح نظام ادارى و قضايى در جهت: افزايش تحرك و كارآيى، بهبود خدمت­رسانى به مردم، تأمين كرامت و معيشت كاركنان، به كارگيرى مديران و قضات لايق و امين و تأمين شغلى آنان، حذف يا ادغام مديريت‌هاى موازى، تأكيد بر تمركززدايى در حوزه‏‌هاى ادارى و اجرايى، پيشگيرى از فساد ادارى و مبارزه با آن و تنظيم قوانين مورد نياز.
۱۵ـ هويت بخشى به سيماى شهر و روستا، بازآفرينى و روزآمد سازى معمارى ايرانى – اسلامى، رعايت معيار‌هاى پيشرفته براى ايمنى بنا‌ها و استحكام ساخت و ساز‌ها.
۱۶ـ تقويت و كارآمد كردن نظام بازرسى و نظارت، اصلاح قوانين و مقررات در جهت رفع تداخل ميان وظايف نهاد‌هاى نظارتى و بازرسى.
۱۷ـ اولويت دادن به ايثارگران انقلاب اسلامى در عرضه منابع مالى و فرصت‌ها و امكانات و مسؤوليت‌هاى دولتى در صحنه‏‌هاى مختلف فرهنگى و اقتصادى.
۱۸ـ اهتمام به توسعه ورزش و حمايت از گسترش فعاليت‏‌هاى گردشگرى با تأكيد بر سفر‌هاى زيارتى.
۱۹ـ تأكيد بر رويكرد انسان سالم و سلامت همه جانبه با توجه به:
۱ـ ۱۹ـ يكپارچگى در سياست­گذارى، برنامه­ريزى، ارزشيابى، نظارت و تخصيص منابع عمومى.
۲ـ ۱۹ـ ارتقاء شاخص‌هاى سلامت هوا، امنيت غذا، محيط و بهداشت جسمى و روحى.
۳ـ ۱۹ـ كاهش مخاطرات و آلودگى‏‌هاى تهديد كننده سلامت.
۴ـ ۱۹ـ اصلاح الگوى تغذيه جامعه با بهبود تركيب و سلامت مواد غذايى.
۵ـ ۱۹ـ توسعه كمى و كيفى بيمه‏‌هاى سلامت و كاهش سهم مردم از هزينه‏‌هاى سلامت به ۳۰% تا پايان برنامه پنجم. ۲۰ـ ارتقاء امنيت اجتماعى:
۱ـ ۲۰ـ مبارزه همه­جانبه با مواد مخدر و روانگردان و اهتمام به اجراى سياست‌هاى كلى مبارزه با مواد مخدر.
۲ـ ۲۰ـ سامان­بخشى مناطق حاشيه‌نشين و پيشگيری و كنترل ناهنجارى‏‌هاى عمومى ناشى از آن.
۳ـ ۲۰ـ استفاده از ابزار‌هاى فرهنگى، آموزشى و رسانه‏‌ها براى پيشگيرى و مقابله با ناهنجارى‏‌هاى فرهنگى و اجتماعى.
ـ امور اقتصادى
الف) رشد مناسب اقتصادى با تأكيد بر:
۲۱ـ تحقق رشد مستمر و پرشتاب اقتصادى به ميزان حداقل ۸% نرخ رشد ساليانه توليد ناخالص داخلى ‏با:
۱ـ ۲۱ـ توسعه سرمايه­گذارى از طريق كاهش شكاف پس‌انداز – سرمايه گذارى با حفظ نسبت پس‏انداز به توليد ناخالص داخلى حداقل در سطح ۴۰ درصد و جذب منابع و سرمايه‏‌هاى خارجى.
۲ـ ۲۱ـ ارتقاء سهم بهره‏ورى در رشد اقتصادى به يك سوم در پايان برنامه.
۳ـ ۲۱ـ بهبود فضاى كسب و كار كشور با تأكيد بر ثبات محيط اقتصاد كلان، فراهم آوردن زيرساخت‏‌هاى ارتباطى، اطلاعاتى، حقوقى، علمى و فناورى مورد نياز، كاهش خطرپذيرى‏‌هاى كلان اقتصادى، ارائه مستمر آمار و اطلاعات به صورت شفاف و منظم به جامعه.
۴ـ ۲۱ـ تقويت و توسعه نظام استاندارد ملى.
۲۲ـ تغيير نگاه به نفت و گاز و درآمد‌هاى حاصل از آن، از منبع تأمين بودجه عمومى به «منابع و سرمايه‏‌هاى زاينده اقتصادى» و ايجاد صندوق توسعه ملى با تصويب اساسنامه آن در مجلس شوراى اسلامى در سال اول برنامه پنجم و برنامه ريزى براى استفاده از مزيت نسبى نفت و گاز در زنجيره صنعتى و خدماتى و پايين دستى وابسته بدان با رعايت:
۱ـ ۲۲ـ واريز سالانه حداقل ۲۰ درصد از منابع حاصل از صادرات نفت و گاز و فرآورده‏‌هاى نفتى به صندوق توسعه ملى.
۲ـ ۲۲ـ ارائه تسهيلات از منابع صندوق توسعه ملى به بخش‏‌هاى خصوصى، تعاونى و عمومى غيردولتى با هدف توليد و توسعه سرمايه گذارى در داخل و خارج كشور با در نظر گرفتن شرايط رقابتى و بازدهى مناسب اقتصادى.
۳ـ ۲۲ـ قطع وابستگى هزينه‏‌هاى جارى دولت به درآمد‌هاى نفت و گاز تا پايان برنامه.
۲۳ـ اصلاح ساختار نظام بانكى با اجراى كامل و روزآمد قانون بانكدارى بدون ربا و نهادينه كردن نظام‏‌هاى قرض‏الحسنه، تأمين اعتبارات خرد و اعتبارات لازم براى سرمايه گذارى‏‌هاى بزرگ.
۲۴ـ ارتقاء كمى و كيفى بازار‌هاى مالى (سرمايه، پول و بيمه) با تأكيد بر كارايى، شفافيت و سلامت.
۲۵ـ تحقق سياست‏‌هاى كلى اصل۴۴ قانون اساسى والزامات مربوط به هر يك از بند‌ها با تأكيدبر:
۱ـ۲۵ـ حمايت از شكل‏گيرى بازار‌هاى رقابتى.
۲ـ۲۵ـ ايجاد ساختار‌هاى مناسب براى ايفاى وظايف حاكميتى (سياست­گذارى، هدايت و نظارت).
۳ـ۲۵ـ تنظيم سياست‏‌هاى تشويقى در جهت تبديل فعاليت‏‌هاى غيرمتشكل (نهاد خانوار) به فعاليت‏‌هاى واحد‌هاى حقوقى.
۴ـ۲۵ـ ايجاد بازار رقابتى براى ارائه خدمات بيمه درمانى.
۲۶ـ توجه به ارزش اقتصادى، امنيتى، سياسى و زيست محيطى آب با تسريع در استحصال، عرضه، نگهدارى و مصرف آن و مهار آب‌هايى كه از كشور خارج مى‏شود با اولويت استفاده از منابع آب‌هاى مشترك.
۲۷ـ سرمايه­گذارى در استحصال و استخراج گاز و نفت و معادن مشترك با كشور‌هاى همسايه با رعايت سياست‏‌هاى كلى اصل ۴۴ قانون اساسى.
۲۸ـ حفظ ذخاير راهبردى ارزى به مقدارى كه اطمينان از تأمين نياز‌هاى اساسى كشور در مدت معين (براساس مصوبه شوراى عالى امنيت ملى) حاصل گردد.
۲۹ـ تأكيد بر راهبرد توسعه صادرات به ويژه در بخش خدمات با فناورى بالا به نحوى كه كسرى‌تراز بازرگانى بدون نفت كاهش يافته و توازن در تجارت خدمات ايجاد گردد.
۳۰ـ گسترش همه جانبه همكارى با كشور‌هاى منطقه جنوب غربى آسيا در تجارت، سرمايه‏گذارى و فناورى.
۳۱ـ ارتقاء و هماهنگى ميان اهداف توسعه­اى: آموزش، بهداشت و اشتغال به طورى كه در پايان برنامه پنجم، شاخص توسعه انسانى به سطح كشور‌هاى با توسعه انسانى بالا برسد.
۳۲ـ تبديل نظام بودجه­ريزى كشور به بودجه­ريزى عملياتى.
۳۳ـ برقرارى ارتباط كمى و كيفى ميان برنامه پنج‌ساله و بودجه‏‌هاى ساليانه با سند چشم‏انداز با رعايت شفافيت و قابليت نظارت.  ب) گسترش عدالت اجتماعى با:
۳۴ـ تنظيم همه فعاليت‏‌هاى مربوط به رشد و توسعه اقتصادى بر پايه عدالت اجتماعى و كاهش فاصله ميان درآمد‌هاى طبقات و رفع محروميت از قشر‌هاى كم درآمد با تأكيد بر موارد زير:
۱ـ ۳۴ـ جبران نابرابرى‏‌هاى غيرموجه درآمدى از طريق سياست‌هاى مالياتى، اعطاى يارانه‏‌هاى هدفمند و ساز و كار‌هاى بيمه­اى. ۲ـ ۳۴ـ تكميل بانك اطلاعات مربوط به اقشار دو دهك پايين درآمدى و به هنگام كردن مداوم آن.
۳ـ ۳۴ـ هدفمند كردن يارانه‏‌هاى آشكار و اجراى تدريجى هدفمند كردن يارانه‏‌هاى غيرآشكار.
۴ـ ۳۴ـ تأمين برخوردارى آحاد جامعه از اطلاعات اقتصادى.
۳۵ـ اقدامات لازم براى جبران عقب ماندگى‏‌هاى حاصل از دوران‌هاى تاريخى گذشته با تأكيد بر:
۱ـ ۳۵ـ‌ ارتقاء سطح درآمد و زندگى روستاييان و كشاورزان با تهيه طرح‌هاى توسعه روستايى، گسترش كشاورزى صنعتى، صنايع روستايى و خدمات نوين و اصلاح نظام قيمت‏گذارى محصولات كشاورزى.
۲ـ ۳۵ـ‌گسترش فعاليت‏‌هاى اقتصادى در مناطق مرزى و سواحل جنوبى و جزاير با استفاده از ظرفيت‏‌هاى بازرگانى خارجى كشور. ۳ـ ۳۵ـ‌كاهش فاصله دو دهك بالا و پايين درآمدى جامعه به طورى كه ضريب جينى به حداكثر ۳۵/۰ در پايان برنامه برسد. ۴ـ ۳۵ـ‌ انجام اقدامات ضرورى براى رساندن نرخ بيكارى در كشور به ۷ درصد.
۵ـ ۳۵ـ‌ تأمين بيمه فراگير و كارآمد و گسترش كمى و كيفى نظام تأمين اجتماعى و خدمات بيمه درمانى.
۶ـ ۳۵ـ‌ توسعه نظام‏‌هاى پيشگيرى از آسيب‏‌هاى فردى و اجتماعى.
۷ـ ۳۵ـ‌ حمايت از اقشار محروم و زنان سرپرست خانوار.
۸ـ ۳۵ـ ‌توسعه بخش تعاون با هدف توانمندسازى اقشار متوسط و كم‏درآمد جامعه به نحوى كه تا پايان برنامه پنجم سهم تعاون به ۲۵ درصد برسد.
ـ امور سياسى، دفاعى و امنيتى
۳۶ـ تقويت حضور و مشاركت مردم در عرصه‏‌هاى سياسى، اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى.
۳۷ـ جهت دهى جريانات سياسى به پايبندى به ارزش‏‌هاى اسلامى – انقلابى، دفاع از منافع‏ملى، دشمن‏ستيزى، قانون پذيرى و اصول اخلاقى.
۳۸ـ حمايت از آزادى‏‌هاى مشروع و صيانت از حقوق اساسى ملت.
۳۹ـ اعتلاى شأن، موقعيت، اقتدار و نقش جمهورى اسلامى ايران در منطقه و نظام بين‏الملل به‏منظور تحكيم امنيت ملى و پيشبرد منافع ملى با تأكيد بر:
۱ـ ۳۹ـ تقويت همكارى‏‌هاى دوجانبه، منطقه­اى و بين‏المللى با اولويت كشور‌هاى همسايه.
۲ـ ۳۹ـ تقويت روابط سازنده با كشور‌هاى غيرمتخاصم.
۳ـ ۳۹ـ بهره‏گيرى از روابط براى افزايش توان ملى.
۴ـ ۳۹ـ مقابله با افزون خواهى و اقدام متجاوزانه در روابط خارجى.
۵ـ ۳۹ـ تلاش براى ر‌هايى منطقه از حضور نظامى بيگانگان.
۶ـ ۳۹ـ حمايت از مسلمانان و ملت‏‌هاى مظلوم و مستضعف بويژه ملت فلسطين.
۷ـ ۳۹ـ تلاش براى همگرايى بيشتر ميان كشور‌هاى اسلامى.
۸ـ ۳۹ـ تلاش براى اصلاح ساختار سازمان ملل.
۹ـ ۳۹ـ سازماندهى تلاش مشترك براى ايجاد مناسبات و نظامات جديد اقتصادى، سياسى و فرهنگى منطق‌هاى و جهانى با هدف تأمين عدالت، صلح و امنيت جهانى.
۴۰ـ حضور فعال و هدفمند در سازمان‌هاى بين‏المللى و منطق‌هاى و تلاش براى ايجاد تحول در رويه‏‌هاى موجود بر اساس ارزش‌هاى اسلامى.
۴۱ـ ارتقاء نقش مديريتى ايران در توزيع و ترانزيت انرژى، افزايش فرصت‌هاى صادراتى، جذب سرمايه و فناورى‏‌هاى پيشرفته و كمك به استقرار نظام پولى، بانكى و بيم‌هاى مستقل با كمك كشور‌هاى منطق‌هاى و اسلامى و دوست با هدف كاهش وابستگى به سيستم پولى نظام سلطه.
۴۲ـ تقويت تعامل فرهنگى، حقوقى، سياسى و اقتصادى با جهان بويژه حوزه تمدن اسلامى – ايرانى. ۴۳ـ‌ تقويت هويت اسلامى و ايرانى ايرانيان خارج از كشور، كمك به ترويج خط و زبان فارسى در ميان آنان، حمايت از حقوق آنان و تسهيل مشاركت آنان در توسعه ملى.
۴۴ـ تحكيم و ارتقاء امنيت پايدار، فراگير و تضمين كننده اهداف و منافع ملى با تأكيد بر:
۱ـ ۴۴ـ تقويت نقش مردم و اطلاعات مردمى در پيشگيرى از تحركات ضد امنيتى.
۲ـ ۴۴ـ تقويت و تعامل مؤثر دستگاه‏‌هاى اطلاعاتى، انتظامى و قضايى و هماهنگى بين آن‌ها براى تأمين اشراف اطلاعاتى و مقابله با هر نوع اخلال در امنيت عمومى، اقتصادى و اجتماعى و مقابله با تهديد‌هاى نرم.
۳ـ ۴۴ـ ايجاد سامانه يكپارچه نرم‏افزارى اطلاعاتى، ارتقاء سطح حفاظت از اطلاعات رايان‌هاى، توسعه علوم و فناورى‏‌هاى مرتبط با حفظ امنيت سامانه‏‌هاى اطلاعاتى و ارتباطى به منظور صيانت از فضاى تبادل اطلاعات، تقويت فنى براى مقابله با تخلفات در فضا‌هاى رايان‌هاى و صيانت از حريم فردى و عمومى.
۴ـ ۴۴ـ تقويت زيرساخت‏‌هاى انسجام و همبستگى ملى براى پيشگيرى و مقابله با عوامل بروز گسست‏‌هاى هويتى، اجتماعى، فرهنگى و اعتقادى.
۴۵ـ ارتقاء توانمندى‏‌هاى دفاعى و قدرت بازدارندگى به منظور دفاع از حاكميت، تماميت ارضى، منافع و امنيت ملى و مقابله مؤثر با تهديد‌هاى خارجى و ايجاد توازن منطق‌هاى با تأكيد بر:
۱ـ ۴۵ـ‌ كسب دانش و فناورى‏‌هاى نو و نرم‏افزار‌هاى پيشرفته دفاعى و نوسازى و بازسازى صنايع دفاعى، افزايش ضريب خودكفايى با توسعه تحقيقات و بهره‏مندى از همه ظرفيت‏‌هاى صنعتى كشور.
۲ـ ۴۵ـ‌ اهتمام به حضور نيرو‌هاى مردمى در امنيت و دفاع از كشور و انقلاب با تقويت كمى و كيفى بسيج مستضعفان. ۳ـ ۴۵ـ‌ گسترش پدافند غيرعامل.
۴ـ ۴۵ـ‌ امنيت پايدار مناطق مرزى و كنترل مؤثر مرز‌ه[۴].
نقش فناوری­های نرم در اسناد بالادستی
در این نوشته، چنانچه نوآوری در تولید کالا صورت پذیرد، از آن به نام فناوری سخت یاد می­کنیم ولی اگر این نوآوری در ارائه خدمات صورت پذیرد، آن را به عنوان فناوری نرم می­شناسیم. در سیاست­های کلی برنامه پنج­ساله پنجم توسعه که مبتنی بر چشم­انداز بیست ساله نظام جمهوری اسلامی ایران تدوین و ابلاغ شده است؛ فناوری­های نرم نقش اساسی ایفا می­کند. همان گونه که در این سند ملاحظه می­فرمایید، فقط تعداد معدودی از اقدامات در حوزه تولید کالا می­باشد.
تقدم ارائه خدمت بر تولید کالا
در تمامی صنایع و شرکت­های جهانی، ارائه خدمت بر تولید کالا تقدم دارد. قانون ۸۰-۲۰ در این زمینه بیانگر این است که هشتاد درصد هزینه­های شرکت­ها صرف تبلیغات، مدیریت، بازاریابی، نیازسازی، نیازسنجی، خدمات پس از فروش و مانند آن می­شود و گاهی کمتر از ۲۰ درصد از هزینه­های شرکت به تولید محصول اختصاص می­یابد. چنانچه بخش­های خدماتی و یا فناوری نرم در یک کارخانه، از موقعیت و حمایت مناسبی برخوردار باشد، کالای تولیدی، به راحتی می­تواند به فروش برسد و نقش و جایگاه خوبی در سبک زندگی مردم و جامعه پیدا کند.
عدم موفقیت بسیاری از صنابع داخلی، به این دلیل است که این سیاست به صورت وارونه به اجرا در آمده است. با آن که هزینه­های زیادی صرف تولید کالا می­شود، لیکن برای بررسی نیازهای واقعی بشر و تطبیق آن با فرهنگ اسلامی- ایرانی و فطرت بشری از یک سو و دریافت بازخور از کارکرد کالا و خدمات پس از فروش آن، از سوی دیگر، طرح و برنامه مناسب وجود ندارد و اعتبارات مالی کافی اختصاص نمی­یابد. همین امر سبب می­شود که تولیدکننده اطلاع صحیحی از کیفیت و مشکلات احتمالی نداشته باشد تا بتواند با تولید محصول بهتر، به فروش و سود بیشتری دست یابد[۵].
تشکیل کارگروه تجاری­سازی علوم انسانی در مرکز رشد دانشگاه قم
در همین راستا، نخستین نشست کارگروه تجاری­سازی علوم انسانی مرکز رشد دانشگاه قم در روز چهارشنبه ۱۹/۰۱/۱۳۸۸ از ساعت ۱۴ تا ۱۶ با حضور آقای سیدمحمد رضایی، ریاست مرکز، و اساتید دانشگاه­‌‌های استان، آقایان دکتر سیروس راستانی، دکتر محمدرضا احمدی، دکتر منصور ابراهیمي و کارشناسان مرکز رشد، آقایان مهندس سیدمهدی مدبری، محمدمهدی مهتدی، مهدی رضایی و روح الله یارمحمدی در مرکز رشد دانشگاه قم برگزار شد.
در این نشست، نخست ریاست مرکز سال جدید را به حاضران تبریک گفت و فعالیت­‌‌های مرکز را در سه سال فعالیت برشمرد. ایشان در بخشی از این گزارش به ثبت ۵۹۶ ایده در مدت ۳ سال از سوی مخترعان، مبتکران، فناوران و دیگر علاقه مندان، در مرکز رشد دانشگاه قم اشاره کرد.
رئیس مرکز رشد در این نشست و در تبادل نامه­‌‌های الکترونیکی به موارد زیر اشاره کرد:
·   ضرورت کاربردی کردن علوم و به­خصوص علوم انسانی و به طور اخص علوم اسلامی، اعتقاد به گریز از علم لاینفع است.
·   تعداد کمی از ایده­‌‌های ثبت شده در مرکز رشد در حوزه علوم انسانی و اسلامی می­باشد.
·   ایده­‌هایی در مرکز رشد پذیرش می­شود که قابلیت تجاری سازی داشته باشد.
·   نقش خدمات در حوزه­‌‌های علمی و فناوری، بیش از نقش تولید محصول است.
·   سهم خدمات نسبت به تولیدات در جهان ۴ به ۱ و در ایران ۱ به ۴ است.
·   برای افزایش سهم خدمات در بخش­‌‌های مختلف صنعت، کشاورزی و خدمات، علوم انسانی نقش ویژ‌‌ه‌ای دارد.
·   علوم اسلامی سهم ویژ‌‌ه‌ای در ارتقا کیفیت و خدمات مرتبط با تولید محصول دارد.
·   علوم انسانی و به­خصوص علوم اسلامی، می­توانند علاوه بر فناوری، به خود انسان خدمت ارائه دهند.
·   علت ناکامی افزایش سهم بازار از خدمات علوم انسانی، نامعین بودن نقش و جایگاه آن است.
·   پیدا کردن راه­کار‌‌های تعیین ارزش و پرداخت هزینه خدمات علوم انسانی در شاخه­‌‌های مختلف می­تواند سهم علوم انسانی را در کاربردی کردن آن افزایش دهد.
·   امروزه بیشتر به دنبال نیازسنجی و پروژه­یابی هستند در حالی که لازم است با توجه به فطرت و نیاز‌‌های واقعی انسان و انسانیت به دنبال نیازسازی و تعریف پروژه­‌هایی باشیم که نیاز‌‌های بشریت را برطرف سازد.
آنگاه دکتر راستانی با تخصص الکترونیک به این نکات اشاره کرد:
·   علوم انسانی ماهیت غیرمادی دارد.
·   گردش دنیا به مسائل معنوی زیاد شده است.
·   امام، حوزه و علوم دینی را کاربردی کرده است.
·   علت عدم موفقيت طرح­‌‌های حوزوی خیلی بزرگ بودن آن‌هاست مانند وحدت حوزه ودانشگاه
·   علوم انسانی به تکنولوژی پیشرفته­تری نیاز دارد.
·   از مسائل دینی و اخلاقی به صورت نهادینه بهره­برداری نشده و امکان رقابت به وجود نیامده است.
·   امروز اخلاق در کسب و کار یک ضرورت است.
·   پیاده­سازی اخلاق در مجموعه­‌‌های کوچک امکان­پذیر است.
·   همین الان کسانی هستند که برای شرکت در یک جلسه عرفان و مراقبه هزینه­‌‌های گزافی می­پردازند.
·   در امریکا به این نتیجه رسیده‌اند که به درآمد و تجارت رسیده‌اند ولی امروز به فکر اخلاق هستند. آیا ما به دنبال بیزینس هستیم یا عرضه توانمندی­‌‌های انسانی مشتری مانند نیرو‌‌های انتظامی.
در ادامه دکتر احمدی با تخصص مدیریت استراتژیک موارد زیر را یادآور شد:
·  با این که مزیت اصلی ما می­تواند علوم انسانی باشد ولی مشکلات ما در علوم انسانی است.
·  کار اول: بومی­سازی علوم انسانی موجود و عدم مواجهه با بحران رسمیت.
·  کار دوم: زمینه مساعد جهت تولید علوم انسانی و اگر مصرف داشته باشد، برای تولید آن انگیزه ایجاد می­شود.
·  در هنگام عرضه، گاهی کاربرد داخلی (جامعه اسلامی ایران) دارد و نتیجه آن در کشور‌‌های دیگر قابل استفاده است.
·  تفکیک مدیریت و مالکیت در غرب صورت گرفته و ضمن پذیرش مالکیت، برای مدیریت نگاه علمی وجود دارد.
و مدیریت خسروانی مورد نظر آن‌ها نيست.
·  معارف اسلامی بايد به قدر عقول و به لسان قوم (زبان مردم) باشد.
·  روش­‌‌های عملی اسلام را در جامعه آماری به کار بریم ۱- ایده­‌هایی در حوزه علوم اسلامی با روش غربی ۲- بومی­سازی علوم انسانی با کار فرهنگی با ضائقه مصرف­كننده.
·   سالی ۱۵۰۰ کتاب در بوستان کتاب منتشر می­شود که حرفی از کاربردی­کردن و سنجش آن‌ها وجود ندارد.
·   شرکت­‌ها در حال حاضر به دنبال تهیه راهبرد (استراتژی) نیستند. با توجه به شرایط موجود، این یک ضرورت است و می­تواند فرصت­‌‌های زیادی به وجود آورد.
·   طرح­‌‌های بزرگ بایستی ضمیمه فرهنگی داشته باشد.
دکتر ابراهیمی با تخصص آناتومی گفت:
·   علوم اسلامی بخشی از علوم انسانی است. منطق یکی از علوم انسانی است، نه فقط اسلامی
·   وارد کلیات علوم انسانی نشویم و برویم سراغ مواردی که در حوزه مرکز رشد مورد استفاده قرار می­گیرد.
·   بعضی از روش­‌‌های علوم مهندسی و پایه قابل تشابه­سازی و ارتباط با علوم انسانی است.
·   به کمک ایجاد تشابه می­توان ایده­‌‌های کاربردی در علوم انسانی تعریف کرد.
·   با بررسی فعالیت‌‌های دیگران، می­توان فرصت­‌‌های جدید شغلی در حوزه علوم انسانی تعریف کرد، برای مثال سایت آمازون در هنگام خرید یک کتاب، پیشنهاد‌‌های دیگر می­دهد که کسانی که این کتاب را خریده‌اند، چه کتاب­‌‌های دیگری را خریداری کرده‌اند.
·   از طریق داده کاوی و مفاهیم شبکه عصبی می­توان مسائلی از قبیل روان­شناسی خرید و مشکلات حقوقی کشور را بررسی و حل کرد.
·   مشاوره و اطلاع­رسانی در زمینه فروش اطلاعات حقوقی و استفاده از همکاری دانشجویان ارشد، از جمله خانم شهیدی (دانشجوی ارشد روان­شناسی تربیت مدرس) در این راستا امکان­پذیر است.
آقایان مهتدی و رضایی در خصوص اصل بحث چنین گفتند:
·   آیا ما به دنبال کارآفرینی هستیم و یا می­خواهیم از توانمندی­‌‌های علوم انسانی استفاده کنیم؟
·   چه هدفی را در این کارگروه دنبال می­کنیم، دنبال روش­‌هایی مانند آقای یارمحمدی در حوزه اطلاع­رسانی هستیم؟
·   با توجه به نوپایی این حوزه، دولت باید هزینه کند.
·   فعالیت‌‌های علوم انسانی درکدام طرف تراز مالی واقع است، ستون درآمد یا ستون هزینه­؟
·   رابطه رشته­‌‌های علوم انسانی با تجاری­سازی چیست؟
·   برای الزامات اخلاقی و مسؤولیت اجتماعی چه جایگاهی قابل تصور است؟
·   در كاربرد علوم انساني مي­توان به كارآفريني‏، خدمات، كارمندي و فعاليت­‌هاي پژوهشي اشاره كرد.
·   مزيت اصلي علوم انساني و كاربرد‌هاي آن بايد شناسايي و معرفي گردد.
آقای مدبری:
·   هدف از تشكيل كارگروه حاضر‏، بومی­سازی مرکز رشد قم بوده است، برای مثال عقد مشارکت و مصالحه جايگزين تسهیلات ربوی شده است.
·   کاربرد‌هایی از علوم انسانی که با هدف مراکز رشد- تسهیل و تسریع در تجاری­سازی ایده­‌‌های فناورانه- سازگار می­باشد بیشتر مورد مطالعه قرار گیرد. به عنوان نمونه در مایکروسافت، صدا و تصویر در رابط کاربری نرم­افزار‌ها بر اساس مطالعات روان­شناسی انتخاب می­شود.
·   در مقایسه­ای بین علوم انسانی با علوم فنی-مهندسی، که بیشترین تعداد مراجعان به مرکز رشد را داشته است، می­توان دو شیوه نگاه را مدنظر داشت:
۱-    علوم انسانی می­تواند به صورت مستقل مورد استفاده قرار گیرد (و تولید ثروت نماید) که از آن به عنوان فناوری نرم در خدمت صنایع نرم نام می­بریم.
۲-    علوم انسانی در راستاي تجاري سازي‏، چه خدماتی در اختیار سایر علوم قرار می­دهد؟ که از آن به عنوان فناوری نرم در خدمت صنایع سخت یاد می­کنیم.
در ديگر نشست‌‌های مرتبط، این موضوعات مطرح گردید:
دکتر نجفی (علوم قران و حدیث و تمدن وتاریخ):
·   تاکید بر ضرورت به کارگیری دانشجویان تحصیلات تکمیلی جهت شناسایی موضوعات کاربردی علوم انسانی
·   افکارسنجی نسبت به رویکرد‌‌های دینی در مردم و همچنین در راستای تأمین نیاز‌‌های امنیتی و اجتماعی کشور
·   زمینه­‌‌های کاربردی­کردن علوم دینی: -بالابردن کارایی توسط دعا و قران (که قطعا از کارکرد موسیقی بالاتر است. ) -آداب دینی (غذاخوردن و کاربرد آن در یک رستوران و پیامد‌‌های آن) – رژیم­‌‌های غذایی که جایگزین دارو می­شود و مانند آن[۶].
دومين نشست کارگروه تجاری سازی علوم انسانی مرکز رشد دانشگاه قم در مورخ ۲۲/۱/۸۸ در محل مرکز رشد دانشگاه قم از ساعت ۱۰: ۳۰ تا ۱۲ با حضور آقای سیدمحمد رضایی، ریاست مرکز و آقایان مسلم علمی و از مجموعه فاحص، آقای صالحی از كانون تربيتي دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم و کارشناسان مرکز رشد، آقایان سیدمهدی مدبری و سيد علي حسينيان در مرکز رشد دانشگاه قم برگزار شد. که چکیده مباحث به قرار زیر می­باشد:

آقای علمی:
·   مجموعه فاحص حسب احساس نياز در راستاي عينيت بخشيدن به مباني تفكر اسلامي در بخش­‌هاي مختلف جامعه‏، پس از ۴ سال غيرسازمان يافته فعاليت متمركز خود را از سال ۸۷ به صورت رسمي شروع كرده است.
·   تحقیقات کاربردی در زمینه علوم انسانی بسیار زیاد انجام شده است. توليداتي از قبيل كاتالوگ­‌هاي اطلاع­رساني، همايش­‌هاي دانشگاهي، نرم­افزار و نشست­‌هاي فرهنگي نيز در اين مدت داشت‌هايم.
آقای صالحی:
·   هدف اين كانون، آموزش و تربیت مربی برای کودکان و نوجوانان می­باشد.
·   حدود ۲۷ سال فعالیت داشت‌هایم كه مبناي كار فعاليت­‌هاي حاج آقاي راستگو در زمينه آموزش كودكان و نوجوانان مي­باشد.
·     در این مدت تولیدات قابل ارائه مرکز، شامل نوآوری­‌هایی در زمینه آموزش برای کودکان و نوجوانان شامل تجهیزات آموزشی، اسباب­بازی، کتاب و مانند آن بوده است.
آقاي رضایی:
·    خوشبختانه صحبت­‌ها حاکی از وجود مشتری و مجموعه فعال در زمینه علوم انسانی می­باشد كه بايد به صورت چارچوب نظام مند درآمده و ارائه شود.
آقاي صالحي:
·   امكاناتي كه اين كانون دارد شامل تشكيل يك كارگروه براي استفاده از تجربيات سال­‌هاي فعاليت مي­باشد.
·   نمايشگاهي از اسباب­بازي­‌هاي مورد استفاده كودكان و نوجوانان را داريم كه بررسي فرهنگي روي آن‌ها انجام شده است.
·   امكان انجام كار كارشناسي بر روي ايده­‌هاي مرتبط با آموزش كودكان و نوجوانان را داريم[۷].
سومين نشست کارگروه تجاری سازی علوم انسانی مرکز رشد دانشگاه قم در مورخ ۲۵/۱/۸۸ در محل مرکز رشد دانشگاه قم از ساعت ۱۴ تا ۱۵ با حضور ریاست مرکز و خانم دكتر مصطفوي و کارشناسان مرکز رشد، آقایان مهندس سیدمهدی مدبري‏، مهندس عادل ربيعي اصل‏، مهندس سيد روح­ا…   علم الهدي و خانم­‌ها بشارتي‏‏ و فيضي در مرکز رشد دانشگاه قم برگزار شد. که چکیده مباحث به قرار زیر می­باشد:
در این نشست، نخست ریاست مرکز با اشاره به وجود تعداد زيادي از دانش­آموختگان و دانشجويان رشته­‌هاي علوم انساني و پايه یکی از معضلات این گروه را اشتغال در حوزه مناسب با تحصیلات خود اعلام کرد و به طرح سوالات ذیل پرداخت:
·   دانشجویان و دانش­آموختگان علوم انسانی و پایه چه فعالیت اقتصادی می­توانند انجام دهند؟
·   چه راهکاری برای اخذ نظر کارشناسان و متخصصان فعال در این قشر ارائه می­دهید؟
·  چگونه می­توان از این ایده­‌ها حمایت کرد؟
آقای ربیعی (مهندسي صنايع): بررسی بازار فعلی فعالان این عرصه­‌ها نشان می­دهد که امور مشاور‌‌های برای علوم انسانی قوی­تر است.
آقای علم­الهدی (نرم­افزار): به عنوان نمونه بررسی وضعیت فارغ­التحصیلان دانشگاه قم را اگر مدنظر بگیریم – به جهت ارتباط اینجانب با این گروه- نیاز‌‌های ذهنی و عاطفی فارغ­التحصیلان کامپیوتر دانشگاه قم در مشاغل آن‌ها خیلی مناسب نبوده است.
خانم بشارتی (فیزیک): خانم­‌ها محدودیت در کار دارند. به همین جهت مجموعه شاکر –شبکه الکترونیکی کارآفرینان رشد- در مرکز رشد را‌هاندازی گردیده است تا خانم­‌ها بتوانند در کنار کار‌‌های منزل، در بازار کار حضور داشته باشند.
خانم فیضی (فیزیک): با بررسی تعدادی از ایده­‌‌های فعال در مرکز رشد قم که مدیران آن‌ها خانم­ بوده‌اند مشاهده می­شود که خانم­‌ها خیلی زود سرخورده می­شوند و شاید علت آن انگیزه کم و عدم توانایی در کنار آمدن با مشکلات می­باشد.
خانم دکتر مصطفوی (رياضي):
·   در خصوص علوم انسانی یکی از نقاط قوت استان استفاده از پتانسیل علوم اسلامی می­باشد، از جمله آن‌ها تدوین کتب آموزشی و درسی مناسب در تمامی عرصه­‌‌های علوم انسانی است.
·   از جمله فعالیت­‌‌های قابل انجام تحقیقات کاربردی در تئوری­‌‌های ارائه شده توسط علوم اسلامی مشابه تحقیقات انجام شده در علوم انسانی توسط محققان غربی است.
·   در راستای اخذ نظر کارشناسان و متخصصان فعال گام اول تماس با متخصصان رشته­‌‌های مزبور می­باشد.
– برخی از اقدامات انجام شده توسط کمیته پیگیری کارگروه تجاری­ سازی علوم انسانی به شرح زیر می­باشد:
·   ملاقات با مدير موسسه مكتبه العلامه المجلسي، آقای سيدحسن موسوي بروجردي، که در زمینه نسخه­پژوهی فعالیت دارند و بررسی فعالیت انجام شده توسط آن مجموعه که امکان تجاری­سازی اصلاح نسخ خطی را فراهم نموده‌اند[۸].
نشست کاربردی­کردن علوم انسانی در تاریخ ۲۳/۰۶/۱۳۸۹ ساعت ۱۸ با حضور آقایان مرتضی موسی پور، علی مولایی، محمدرضا رحمانی، محسن موسی پور و رئیس مرکز رشد دانشگاه قم در مرکز رشد برگزار گردید.
۱)   ابتدا آقای دکتر رضایی، ضمن خیر مقدم، پیرامون موضوع فناوری و صنعت و کاربردی­کردن تولیدات و محصولات فرهنگی و علمی در رشته­‌‌های علوم انسانی (صنایع خلاق) و علوم مهندسی توضیحاتی دادند و فعالیت­‌‌های مرکز رشد را نیز بیان کردند.
۲)   سپس آقای موسی پور با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری در ابلاغیه سیاست‌‌های کلی برنامه پنج‌ساله (برنامه پنجم توسعه) به دولت، مبنی بر تجاری سازی تولیدات حوزه و نیز اقدامات و تصمیمات دولت در این باره، به اهداف مدنظر در را‌ه‌اندازی این طرح پرداختند و بعضی از ویژگی­‌‌های قم و حوزه علمیه را در این خصوص بیان کردند.
۳)   آقای مولایی ضمن تاکید بر ضرورت این کار، بر استقلال و عدم وابستگی این مجموعه به مدیریت حوزه، تاکید کردند و بعضی از فعالیت‌‌های خودشان در این سال­‌ها را بیان کردند. و همچنین آفت­‌‌های وابستگی به مدیریت و تشکیلات حوزه را با ذکر نمونه­‌‌های برشمردند و تنوع تولیدات محصولات فرهنگی در زمینه­‌‌های گوناگون را یادآور شدند.
۴)   آقای رحمانی بر کافی بودن جلسات مقدماتی و عملیاتی­کردن تصمیمات تاکید کردند و بعضی زمینه­‌‌های بالفعل کاری را بیان کردند و با اشاره به صحبت­‌‌های گذشته و درخواست­‌‌های مکرر مسؤولین فرهنگی و بودجه­‌هایی که برای این کار تخصیص یافته ضرورت و نیاز به انجام چنین کاری را متذکر شدند[۹].
پویایی علوم انسانی نیازمند بومی سازی و خودباوری
به گزارش روابط عمومی مرکز رشد دانشگاه قم رئیس مرکز رشد در دیدار با رییس سازمان جوانان استان قم گفت: تنها کسانی می‌توانند متولی و هدایتگر علوم انسانی باشند که به خودباوری و اعتماد به خود رسیده باشند.
بنا بر این گزارش، سید محمد رضایی با تأکید براینکه مزیت رقابتی ما نسبت به کشور‌‌های غربی علوم انسانی است، خاطرنشان کرد: گنجینه‌‌های دست نیافتنی وبی پایان معارف اسلامی در نزد ماست وهمه دنیا چشم بدان دوخته­اند اما متأسفانه قدرآن را نمی­دانیم.
وی گفت: بسیاری از کسانی که خود را دوستدار و متولی علوم انسانی می‌دانند، از این مقوله بی­خبرند که دنیا به سمت اخلاق­مداری و حکمت بنیانی می‌رود و تشنه معرفت و معنویت است.
رئیس مرکز رشد با بیان این مطلب که کشور‌‌های پیشرفته بومی سازی را درحوزه معرفتی یک اصل می‌دانند بیان داشت: کشور‌‌های پیشرفته مدیریت و هدایت بسیاری از علوم فنی و پایه را با اعتماد کامل به نخبگان و دانشمندان دیگر کشور‌ها واگذار می‌کند اما حوزه‌‌های معرفتی کاملاً در اختیار خود قرار داده و براساس منافع خود هدایت می‌کنند.
وی افزود: باید دغدغه مقام معظم رهبری در زمینه کمبود‌ها وعدم پویایی علوم انسانی را جدی بگیریم و فکر نکنیم که درحوزه علوم معرفتی صاحب اندیشه کامل هستیم.
رضایی تصریح کرد: پویایی و گسترش نفوذ علوم انسانی واسلامی جامعه در میان دیگرجوامع، نیازمند همت وکار مضاعف است واین کار باید با بهره وری کیفی همراه باشد.
وی با اشاره به این که فناوری‌‌های نوین می‌تواند علوم انسانی را از کهنگی و تکرار نجات بخشد اضافه کرد: انبساط خاطر و علاقه جوانان به ابزار مدرن خوب است اما اگر این ابزار در اختیار اخلاق و معرفت باشد نتایج گران‌بهاتری نصیب ما می‌شود. چراکه دراین صورت فرهنگ اندیشه جامعه تکامل وتعالی پیدا می‌کند.
رئیس مرکز رشد با اعلام این خبر که درصدد جذب و حمایت ایده‌‌های علوم انسانی هستیم گفت: درفرآیند کاربردی سازی علوم انسانی با طرح فراخوانی ایده‌‌های علوم انسانی را پذیرش کرده و راهکار‌‌های ثبت و کاربردی کردن آن را با همکاری کارشناسان واساتید برجسته کارگروه کاربردی سازی علوم انسانی بررسی کرده و به نتیجه می‌رسانیم.
وی با اشاره به این که سازمان‌‌ها و نهاد‌‌های بسیاری از طرح فراخوان ایده‌‌های جوانان استقبال کرده‌اند ادامه داد: انسجام بخشیدن و تدوین ایده‌‌های جوانان استان پشتوانه محکم و گسترده‌ای برای اهداف و برنامه‌‌های اصلاحی و سازندگی مسئولان خواهد بود بنابراین مرکز رشد سعی دارد در حد وسیع مآخذ و منبع ایده‌‌ها و اندیشه‌‌های زیربنایی استان باشد[۱۰].
دبیر شورای استانی مرکز رشد از تمامی دستگاه‌‌های اجرایی استان خواست که با همکاری با نوآوران و مخترعان بر اساس آیین نامه مصوب هیات دولت، شرایط لازم را برای شتاب بخشیدن به شکوفایی علم و فناوری در استان فراهم سازند.
اندیشکده اساتید و جوانان استان راه­اندازی شد
به گزارش روابط عمومی مرکز رشد دانشگاه قم، رئیس سازمان ملی جوانان گفت: این سازمان جهت و هدایت مناسب و به موقع ایده‌‌های جوانان، اندیشکده‌ای با تعامل و حضور اساتید برجسته و نخبگان جوان استان راه‌اندازی کرده است.
بنابراین گزارش، سیدعباس جوهری تأکید بر این که متأسفانه برای فکر و اندیشه جوانان اهمیتی قائل نیستیم بیان داشت: متأسفانه در میان برخی از مردم و حتی مسئولان این عقیده وجود دارد که فکر و ایده یک جوان خام است و نباید آن را جدی گرفت و کاربردی کرد.
وی گفت: بنابر فرمایشات مقام معظم رهبری در مراسم تحویل سال و در جمع زائران رضوی، بزرگترین همت و کار مضاعف مسئولان باید در حوزه مسائل و دغدغه‌‌های جوانان باشد و اهمیت به تولید فکر و اندیشه جوانان در هر مقطع علمی و اجتماعی که هستند دغدغه مهم رهبری است.
رئیس سازمان جوانان با تأکید براین که ایده یک امر فرّار و ناپایدار است اظهار داشت: همیشه ایده‌‌های نو و تازه عمر کوتاه و ناپایداردارند و با توجه به این که یک جوان هیجان و انرژی دارد و درپی نتیجه است اگر ببیند که به فکر تازه اش اهمیت داده نمی‌شود سریع مأیوس شده و کار را ر‌ها می‌کند.
جوهری افزود: بنابراین شناخت سریع و دقیق ایده‌‌های جوانان و ثبت و حمایت به موقع آن سبب رشد و تعالی ایده‌‌ها و فراوانی خلاقیت و کارآفرینی جوانان خواهدشد.
وی با بیان این نکته که اندیشکده سازمان دارای دو دبیرخانه مجزا برای جوانان و اساتید حوزه جوانان است ادامه داد: متأسفانه ما همیشه به دنبال خروجی و نتیجه هستیم و هر ایده و فکری که نتیجه نداشته باشد را منزوی و مطرود می‌کنیم اما سازمان تصمیم دارد با راه‌اندازی اندیشکده، نفس فکر کردن و ایده ساختن در میان جوانان نهادینه سازد.
رئیس سازمان ملی جوانان راه‌اندازی اتاق فکر و هئیت‌‌های صمیمی ایده­سازی را امری خطیر و ضروری دانست و بیان داشت: در کشور‌‌های غربی بدون این که نتایج و آثار موضوعی را در نظر گیرند جوانان خود را تشویق می‌کنند که فکر کنند و ایده بدهند و برای همین منظور سرمایه گذاری کلانی را در نظر می‌گیرند.
جوهری افزود: فکر و تأمل جوان را محقق و عمیق بار می‌آورد و همین مسئله نتایج گران­بهایی دارد و درآینده جنبه اقتصادی و سودآوری کار تأمین می‌شود.
وی گفت: استان قم با کسب مقام نخست کشوری در جشنواره حضرت علی اکبر و جشنواره ملی اتفاق، نشان داد که ظرفیت و پتانسیل بالایی در قم وجود دارد که تنها برخی از آن‌ها آشکار شده است.
دبیر ستاد ساماندهی امور جوانان استان بیان داشت: با توجه به اینکه امسال بودجه فرهنگی خوبی در اختیار استان قرار دارد، برنامه‌‌های مفصلی جهت بازخوانی و استعدادیابی ایده‌‌های فرهنگی و هنری جوانان استان تدارک دیده­ایم.
جوهری یکی از اهداف سازمان را جمع آوری و حمایت از پژوهش‌‌های حوزه جوانان اعلام کرد و گفت: متأسفانه در سال‌‌های گذشته بنا بر پاره‌ای از دلایل از جمله عدم تخصیص بودجه کافی نتوانسته ایم آنچنان که باید از طرح‌‌های پژوهشی دانشجویان و اساتید برجسته استان در حوزه جوانان حمایت کنیم درحالی که معضلات و دغدغه‌‌های جوانان استان نیازمند نگرش عمیق و پژوهش محور دارد تا با آسیب شناسی آن راه‌‌های ارتقا و تعالی دغدغه‌‌های جوانان شناسایی شود[۱۱].
مراکز رشد روح خودباوری و اشتیاق به کارآفرینی را در جوانان توسعه داده­اند
به گزارش روابط عمومی مرکزرشد دانشگاه قم، معاون مرکز رشد گفت: مراکز رشد با وجود نوپایی و مشکلات بسیار، جوانان را بسمت خودباوری و ایجاد خلاقیت و کارآفرینی سوق داده‌اند.
بنابراین گزارش، سید مهدی مدبری با اشاره به اینکه خاستگاه مراکز رشد و پارک‌‌های علم و فناوری خودجوش و غیردولتی است، خاطرنشان ساخت: در کشور۶۴ مرکز رشد مستقل و ۳۱مرکز رشد وابسته وجود دارد که هر کدام با گردآوری واحد‌‌های حقوقی فناوری و استعداد‌ها و پتانسیل‌‌های متنوع جوانان را به اشتراک گذاشته و منسجم کرده‌اند.
وی با ابرازخرسندی ازعملکرد مرکز رشد دانشگاه قم افزود: فارغ از تمامی مشکلات، ضعف‌‌ها و کمبود‌ها این مرکز با ثبت ۱۳۹۴ایده ودر ۲۰حوزه علمی یکی از موفق‌ترین مراکز رشد کشور محسوب می‌شود که از این تعداد ایده ثبتی، ۳۲درصد در زمینه مکانیک، ۲۰درصد در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات وبقیه با درصد‌‌های مختلف در زمینه برق، اتوماسیون صنعتی، لیزر، متالورژی، کشاورزی و مانند آن است.
مدبری سهم هفت درصدی علوم انسانی را در ثبت ایده‌‌های مرکز رشد قابل قبول ندانست و بیان داشت: درحالی که قم مبدا و مرکز ثقل علوم اسلامی است و آبشخور معارف الهی در جهان محسوب می‌شود نباید در زمینه فناوری و ابداع ناتوان و ضعیف باشد. لذا همکاری و تعامل حوزه‌‌های دینی قم در رشد و تعالی نوآوری‌‌های علوم انسانی موثر خواهد بود.
معاون مرکز رشد از تشکیل کارگروهی برای کاربردی سازی علوم انسانی در مرکز رشد خبر داد و اضافه کرد: درکشوری مثل استرالیا با بررسی تأثیرگذارترین روش‌‌های توسعه فناوری، علوم را به ۱۷شاخه تقسیم بندی کرده‌اند که به تنهایی ۷ شاخه آن در اختیار علوم انسانی است.
مدبری با تاکید بر این که معضل اشتغال در جامعه‌ ما در دهه‌‌هاي اخير مسأله­اي است كه دامنه­اي گسترده دارد و مختص به دانش‌آموختگان علوم ‌انساني نيست، بیان داشت: در اين ميان علوم ‌انساني از وضعيت خاصي برخوردارند كه آن‌‌ها را از ساير رشته‌‌هاي علمي ممتاز مي سازد، زيرا در مقايسه با علوم ديگر، يكي از مؤلفه‌‌هاي مؤثر در معضل اشتغال به ناروشني‌‌ها وكاستي‌‌هاي موجود در بنيه‌ نظري كشور، شناخت ناكافي از حيطه‌ كار علوم‌انساني و توانمندي‌‌هاي آن برمی گردد.
معاون مرکز رشد تنها راه ایجاد بستر‌‌های کارآفرینی و خلاقیت در علوم انسانی را کاربردی سازی آن معرفی کرد و افزود: تازمانی که نگاه و رویکرد هزینه بر و مصرفی بودن علوم انسانی مطرح باشد نمی‌توان به مساله اشتغال زایی وکارآفرینی علوم انسانی فکرکرد. بایددرساختمان این علوم کارایی وکارآمدی را نهادینه و یا زنده کرد.
مدبری ادامه داد: یکی ازتلاش‌‌های مرکز رشد این است که درمیان بزرگان علوم اسلامی کاربردی بودن و قابلیت درآمدزایی علوم انسانی معرفی شود. البته نبایدتصورشوداین روش قداست ووجاهت علوم انسانی را زیرسوال می‌برد، به نظرمی رسدکه اگرعلوم انسانی کاربردی شودانگیزه علاقه مندان به این رشته دوچندان می‌شودکه این امر در نهایت بر کیفی سازی علوم انسانی تاثیر به سزایی دارد.
وی با بیان این که مهم‌ترین وظیفه مرکز رشد ایجاد فضای کسب و کار است گفت: واحد‌‌های فناور نوپا و نوآوران جوان درمرکز رشد یاد می‌گیرند که چگونه امکانات و ایده خود را با دیگر صاحبان ایده به اشتراک و تعامل بگذارند و از برآیند به نتیجه سودمند برسند[۱۲].
تشکیل کارگروه پژوهش، فناوری و نوآوری در استان قم
به گزارش واحد روابط عمومی مرکز رشد در نشست روز چهارشنبه ۲۲/۰۲/۱۳۸۹ در پردیس قم دانشگاه تهران که به مدیریت مرکز رشد برگزار شد زمینه فعالیت استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در پاسخ­گویی به نیاز‌‌های اجتماع مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
سیدمحمد رضایی، رئیس مرکز رشد و دانشگاه قم و موسس کارگروه علم، پژوهش و فناوری به اهمیت و نقش این کارگروه اشاره کرد. امروزه تعداد زیادی پژوهش در حوزه‌‌های مختلف علمی در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است تا با انجام این تحقیقات بتوان بخشی از نیاز‌ها را بررسی و مرتفع ساخت.
یزدان پناه، مدرس مقاطع تحصیلات تکمیلی پردیس قم دانشگاه تهران گفت: امروز بایستی موضوعات پایان نامه‌‌های دکترا و کارشناسی ارشد به سمت نیاز‌‌های پژوهشی هدایت شود. در این صورت است که نتایج تحقیقات کاربردی شده و بخشی از مشکلات را حل خواهد کرد.
محدث، مدیرکل دفتر آموزش و پژوهش استانداری، تخصیص اعتبارات پژوهشی به انجام تحقیقات دانشگاهی امکان­پذیر دانست.
سیدمحمد رضایی گفت: موارد مذکور یعنی علم و پژوهش شرط لازم برای رفع نیاز‌‌های پژوهشی است و برای کاربردی کردن به یک شرط کافی نیاز دارد و آن هم تجاری سازی ایده‌‌هایی است که در قالب مطالعات علمی و پژوهشی آماده سازی شده است. مرکز رشد دانشگاه قم برای تحقق چنین امری آمادگی دارد.
رئیس مرکز رشد دانشگاه قم در ادامه گفت: در حالی که بیش از ۹۰ درصد تحقیقات استان قم در حوزه علوم انسانی است ولی کمتر از ۱۰ درصد ایده‌‌های ثبت شده در سامانه این مرکز در زمینه‌‌های علوم انسانی می‌باشد و این نشان دهنده این است که پژوهش‌‌های علوم انسانی قابلیت تجاری سازی ندارد. اساتید و صاحب نظران و دانش آموختگان رشته‌‌های علوم انسانی توانایی لازم برای ارائه ایده‌‌های کاربردی را ندارند. معمولا آنان خود را به تدریس، تحقیق و تالیف محدود می‌بینند و این در حالی است که بشر دوره‌‌های کشاورزی، صنعتی و فراصنعتی را پشت سر گذاشته است و از عمر دوران‌‌های دانش بنیان و اطلاعات محور، چیزی باقی نمانده است. امروز حکمت و معنویت حرف اول را می‌زند و چراغ راه هدایت دانش بشری است ولی ما نتوانسته ایم این سهم و نقش را پر رنگ کنیم و به نمایش بگذاریم.
دکتر زارعی متین یکی از اعضای هیات علمی پردیس قم با اشاره به اداره کاربردی کلاس‌‌های مدیریت و برگزاری بازدید‌‌های علمی از صنایع کوچک و بزرگ را راهکار مناسبی برای کاربردی کردن و تجاری سازی علم مدیریت دانست و مشکلات سر راه را برشمرد. زارعی متین گفت پذیرش بیش از ۲۰ طرح از بین بیش از ۲۰۰ طرح پیشنهادی را مسیر مناسبی برای پژوهش‌‌های کاربردی برشمرد.
دکتر جندقی، ریاست دانشکده مدیریت پردیس قم، با تحلیل پاره‌ای نارسایی‌‌ها در حوزه کاربردی کردن علوم انسانی، آمادگی اساتید دانشکده و پردیس را برای عملیاتی کردن ایده‌‌ها و پژوهش‌‌های علوم انسانی یادآور شد.
در پایان این نشست مقرر شد نشست‌‌های بعدی در خصوص کارگروه علم، پژوهش و فناوری در مرکز رشد دانشگاه قم تداوم یابد[۱۳].

نشست شورای نوآوری مرکز رشد دانشگاه قم
پانزدهمین نشست شورای نوآوری در روز چهارشنبه ۱۵/۰۷/۱۳۸۸ از ساعت ۱۱ تا ۱۲ در مرکز رشد برگزار شد. در این نشست ابتدا رئیس مرکز توضیحاتی در خصوص نحوه ارتقاء ارتباط مدیران و همکاران مرکز با مراجعان ارائه کرد. به طوری‏که برخورد مناسب‏تر و دقیق‏تر همکاران باعث کاهش سردرگمی مراجعان گردد. در خصوص اجرای هماهنگ آیین­نامه ۲۵ و دیگر موارد ضروری، بحث و تصمیم‏گیری شد:
۱٫    افرادی که فقط خواستار ساخت نمونه اولیه هستند و تجاری سازی ایده به عنوان یک کسب و کار مدنظرشان نیست. این گروه با دریافت تسهیلات، مشابه مرحله پیش­رشد تلقی می­شوند و چنانچه موفق به دریافت گواهی ثبت اختراع شوند و یا به هر طریقی بتوانند از نتایج آن برای ارتقا علمی، اداری و مانند آن استفاده کنند به عنوان رشد و رشد یافتگی در نظر گرفته خواهد شد.
۲٫    افرادی که بادریافت تسهیلات آیین نامه ۲۵ می‏توانند به تولید انبوه محصول و تجاری سازی آن اقدام کنند در صورت ارائه محصول و یا خدمت به بازار از پیش­رشد به رشدیافتگی ارتقا می­یابند.
۳٫    افرادی که نمونه سازی را به منظور اثبات توانایی خود برای تولید محصول و اقدام جهت بازاریابی در راستای تجاری سازی ایده­شان انجام می­دهند لازم است برای انجام درست بازاریابی و استفاده از امکانات و تسهیلات بیشتر در مرکز، مراحل مربوط به پیش­رشد و رشد را طی کنند. به این ترتیب آیین­نامه ۲۵ نوعی تسهیل گر برای مقطع پیش­رشد می­باشد.
۴٫    آقای معراج گزارش خود را در خصوص بند ۸ نشست سیزدهم ارائه کرد.
۵٫    آقای حیدری در خصوص را‌ه­اندازی فن­بازار به ارائه توضیحاتی در مورد بازنویسی سایت توسط همکاران پرداخت. و برای ارائه طرح (موضوع بند ۴ نشست چهاردهم) درخواست مهلت یک هفته­ای داشت که با موافقت اعضای شورا مقرر شد در جلسه بعدی شورای نوآوری طرح خود را ارائه کند.
۶٫    خانم پورحسینی به عنوان یکی از شش کارشناس سامانه ارزیابی ایده­‌ها، بررسی ایده­‌‌های واصله را به اتمام رسانده‏ و به استقبال خوب صاحبان ایده اشاره کرد.
۷٫    در مورد بند ۱ نشست یازدهم در مورد طبقه­بندی دستگاه­‌‌های اجرایی استان در خصوص آیین­نامه تسهیل دسترسی مخترعان و نوآوران به خدمات علمی و فنی، از شش سازمان پاسخ دریافت شده است و مقرر شد انتخاب مخترع متناسب با فعالیت دستگاه اجرایی به عهده دفتر نوآوری قرار گرفت.
۸٫    در پایان آقای مدبری پیشنهادی به گروه کاربردی کردن علوم انسانی مبنی بر برگزاری دوره‏‌‌های اقتصاد اسلامی برای صاحبان ایده وکسب و کار ارائه داد.
شانزدهمین نشست شورای نوآوری در روز پنج­شنبه ۲۳/۰۷/۱۳۸۸ از ساعت ۱۱ تا ۱۲: ۳۰ در مرکز رشد برگزار و در موارد زیر بحث و تصمیم‏گیری شد:
۱) آقای دکتر کاظمی به عنوان برگزیده به شورای اداری استان جهت تجلیل معرفی شود.
۲) مدعوین گزارش مکتوب خود را در مورد بحث خود قبل از جلسه به دبیر شورا (مهدیان) ارایه کنند.
۳) با بزرگان و تاثیر گذاران در حیطه کاربردی کردن علوم انسانی ارتباط موثر برقرار شود. به عنوان مثال می­توان از کمک­‌‌های فکری دفتر حضرت آیت­الله مکارم و…    در این زمینه بهره برد.
۴) موضوع طرح فن بازار برای بار دوم مطرح و مقرر شد در جلسه بعدی شورا از طرف آقای حیدری به شورا ارائه شود.
۵) آقای خازنی گزارش عملکرد خود را در زمینه کاربردی­کردن علوم انسانی از بدو همکاری با شورا ارائه کند.
۶) در زمینه استفاده از پتانسیل­‌‌های استانی موارد زیر تصمیم­گیری شد.
۷) امکانات مورد نیاز مخترعان استان از مکاتبات انجام شده استخراج گردد.
۸) با سازمان سداد جهت اشتراک در پتانسیل‌‌های شناسایی شده و نیاز‌‌های موجود مکاتبه شود.
۹) پیگیری بحث آموزش‌‌های آزاد دانشگاه قم جهت صدور گواهی برای دوره­‌‌های مهارتی و پودمانی پیگیری شود.
۱۰) همکاری اساتید دانشگاه قم با واحد‌‌های فناور مرکز به عنوان ساعات موظف در نظر گرفته می­شود و جهت تعمیم آن به اساتید دیگر دانشگاه­‌ها پیگیری لازم صورت پذیرد.
۱۱) مذاکره با آقای محدث جهت طراحی روند حمایت‌‌های مالی مربوط به پایان نامه­‌ها با تاکید بر علوم انسانی مذاکره لازم صورت پذیرد[۱۴].
ایران، رتبه آخر کشور‌‌های منطقه در علوم انسانی
مرکز پژوهش‌‌‌های مجلس شورای اسلامی وضعیت علوم انسانی در ایران را از نظر رتبه‌بندی‌‌‌های جهانی بررسی کرد.
به نقل از روابط عمومی مرکز پژوهش‌‌ها، دفتر مطالعات فرهنگی این مرکز وضعیت رشته‌‌‌های علوم انسانی در دانشگاه‌‌‌های ایران را به مراتب ضعیف‌تر از رشته‌‌‌های فنی – مهندسی و پزشکی دانست و افزود: مقایسه دوره قبل و پس از انقلاب در حوزه علوم انسانی از پس‌رفت رشته‌‌‌های علوم انسانی در دانشگاه‌‌‌های کشور حکایت دارد، به گونه­ای که از حیث علوم انسانی، ‌ایران در رتبه آخر کشور‌‌های منطقه خاورمیانه قرار گرفته و چنین وضعیتی باعث نگرانی مسئولین و دلسوزان نظام شده است.
در حالیکه هدف علمی کشور ما در افق ۱۴۰۴ رسیدن به جایگاه نخست، در جنوب غرب آسیا بوده است: «دست یافتن به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه آسیای جنوب غربی (شامل آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه و کشور‌‌های همسایه) با تاکید بر جنبش نرم افزاری و تولید علم، رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی، ارتقای نسبی سطح درآمد سرانه و رسیدن به اشتغال کامل.»
مرکز پژوهش‌‌ها افزود: این چشم‌انداز با توجه به آمار‌‌های موجود از منظر آینده‌اندیشی در زمینه علم و فناوری چندان دست‌یافتنی به نظر نمی‌رسد، چرا که بر مبنای روش «تحلیل روند»، برون یابی داده‌‌‌‌های مربوط به گذشته – به فرض عدم تغییر در سیاست‌‌ها – نشان می‌دهد که آینده، ادامه راه گذشته است و اگر به عوامل شکل‌دهنده روند علمی و تاثیرات احتمالی آن بی‌توجه باشیم، از تحقق آینده نامطلوب، ناگریز خواهیم بود.
اتخاذ یک روند مشخص می‌تواند تاثیر‌‌های بسیار زیاد و متفاوتی بر ابعاد زندگی ما داشته باشد و فرصت‌‌‌های دفاعی، اقتصادی، تجاری، بهداشتی، آموزشی و شغلی جدید پدید آورد و البته با روند کنونی فرصت‌‌‌های بسیاری را از دست می‌دهیم و تهدیدات بی‌شماری می‌آفرینیم، مگر اینکه با سیاست‌‌های نوین از تداوم این روند جلوگیری شود.
مرکز پژوهش‌‌ها در پایان این گزارش افزود: با چنین کیفیت نامطلوبی در آموزش عالی به ویژه در علوم انسانی و همچنین کمیت و حجم زیاد آن در آینده، نه تنها اهداف سند چشم‌انداز حاصل نخواهد شد، بلکه تبعات ناشی از آن نیز می‌تواند بحران‌‌‌های زیانباری برای جامعه ایجاد کند[۱۵].
مطلب دوم گفتگو با دكتر افتخاری: ما را به حال خودمان واگذارند، تولیدات نظری ما خیلی رشد خواهد كرد، ولی آنقدر آمدند قالب درست کردند مدام از بیرون به علوم انسانی تحمیل می‌کنند بعد علوم انسانی هم به هر حال مجبور است کوتاه می‌آید وقتی کوتاه می‌آید می‌گویند ببینید عقب مانده اید شما. از کجا می‌گویید؟ علوم انسانی در این کشور رشد نکرده، این قدر ثبت اختراعات داریم! یکی نیست به این‌‌ها بگوید علوم انسانی ثبت اختراع به آن معنایی که شما می‌گویید اصلاً برایش موضوعیت ندارد.
چندین گفت و گو
دكتر اصغر افتخاری استاد و پژوهش­گر در عرصه علوم سیاسی و روابط بین­الملل است. وی در حال حاضر عضو هیأت علمی دانشكده علوم سیاسی و معارف اسلامی دانشگاه امام صادق (ع) است و هم اكنون معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق را در اختیار دارند وی تاکنون ۱۹ کتاب را تالیف و ترجمه کرده و بیش از ۱۷۰  اثر (اعم از مقالات تالیفی و ترجمه‌ای، مجموعه مقالات، گزارش علمی، نقد کتاب و مانند آن) در زمینه‌‌‌های اجتماعی، دینی و سیاسی منتشر کرده است.
چه راهکار‌هایی برای تربیت دانشجویی که ذهنی تحلیل‌گر داشته باشد، می‌توانید ارائه بدهید؟
مجموعه راهکار‌هایی که به ذهن من می‌رسد به صورت ترکیبی است یعنی ما چند تا راهکار که باید به صورت همزمان اجرایی بشود بعضی از آن‌‌ها در کوتاه­مدت جواب می‌دهد بعضی‌‌ها در بلندمدت جواب می‌دهد یعنی بعضی‌‌ها تحت راهبرد کلان است لذا آن چیز‌هایی که الان من می‌گویم ترکیب مهم‌ترین‌‌‌های این‌‌ها است و به تنهایی شاید اصلاً هیچ کدام جواب ندهد مثلاً اولی که در پایان بحث قبلی اشاره کردم ما واقعاً باید به سمت اصلاح نظام آموزش و پرورش برویم به چه صورت؟
دانشجویی که وارد دانشگاه می‌شود برای این که دانشجو باشد یعنی واژه دانشجو به آن اطلاق بشود باید به صورت دانشجو پرورش پیدا کرده باشد اصلاً یاد گرفته باشد چند و چون کند، یاد گرفته باشد سؤال کند؟ یاد گرفته باشد دنبال سؤالاتش برود نه این که وقتی دانشجو را می‌دهند به دانشگاه بیاید بنشیند بگوید من جزوه می‌خواهم، چه بخوانم؟ سر کلاس مثل ضبط صوت کار کند وقتی من استاد می‌روم اکثر دانشجویی که آن جا نشستند این جوری هستند من می‌خواهم چه کار کنم؟ من هم مجبور می‌شوم همان طوری رفتار کنم، من که نمی‌توانم فردی را که ۲۰ سال ۱۸ سال از عمرش گذشته آن جوری شده بعد من فشار می‌آورم به او که مثلاً این کار را بکنید می‌روند داد و بیداد می‌کنند، اولاً سیستم ارزیابی دانشجو گذاشتند برای استاد مثلاً من چون به او فشار می‌آورم باید تحقیق کنید او هم می‌رود بد می‌زند.
می‌خواهم بگویم که مشکل چیست؟ مشکل این جا است که ما او را تربیت نکردیم در ابتدایی و در دبیرستان هم، همین جوری به او درس داده‌اند، برای همین ما اگر آموزش و پرورش را درست نکنیم، آموزش عالی را نمی‌توانیم درست کنیم. اگر بخواهیم درست کنیم خیلی کم نتیجه می‌گیریم مثل این که یک درختی را که کج رفته می‌خواهیم راست کنیم. می‌توانیم راست کنیم از لحاظ ساختاری، علوم انسانی در جامعه ما تحت سلطه علوم فنی قرار گرفته یعنی استاندارد‌‌های آن اشل‌‌های آن سیاست‌‌های آن را دارند عالمان علوم فنی می‌نویسند این خطر بزرگی است یعنی این که می‌گویند چرا علوم انسانی ارتقا پیدا نمی‌کند یکی همین الان عالمان علوم فنی هستند که در مسند تصمیم گیری برای عالمان علوم انسانی نشست‌هاند، این‌‌ها مثلاً شاخص می-گذارند، شاخص‌‌هایی را می‌گذارند که مال خودشان است بعد با آن شاخص‌‌ها ما را می‌سنجند می‌گویند رشد نکردید در حالی که نمی‌دانند که اصلاً علوم انسانی در جامع‌‌های مثل ما با آن شاخص‌‌ها نیست، طرف فنی است تعداد مقالات ISI را برای خودش تعریف کرده اصلاً علوم انسانی ما ISI بردار نیست ما خودمان این جا پیشگام هستیم ایده داریم فرمولی که یک پزشک می‌دهد آن طرف هم یک کسی می‌پذیرد برایش چاپ می‌کند ولی نظری‌‌های که یک عالم علوم انسانی می‌دهد که آن طرفی نمی‌پذیرد چون ارزش دارد، در آن این نگاه، نگاه اشتباهی است حالا بماند و مراحل بعدی یعنی حتی شاخص‌‌ها یا نوع سیاست‌‌های تشویقی و تنبیهی که می‌گذارند باز هم، من یک موقعی پیشنهاد داده بودم گفتم اصلاً باید وزارت علوم یک معاونت مستقل علوم انسانی داشته باشد برود آنجا تصمیم بگیرد چرا این کار را نمی‌کنند؟ یعنی نگاهی وجود دارد که باید این باشد حالا بعد هم که می‌گذارند وقتی می‌گوییم حوزه‌‌‌های پژوهشی را بدهید به یک افرادی که علوم انسانی هستند باز می‌گویند نه، این فنی‌‌ها و مهندسی‌‌ها برای معاونت پژوهشی دقیق‌تر هستند مناسب‌تر هستند.
رهبری می‌گوید علوم انسانی باید در صدر بنشیند اما ساختار می‌گویند نخیر علوم انسانی باید زیرمجموعه علوم فنی باشد این دو تا نگاه است حالا چه کسی باید جلوی آن را بگیرد معلوم است سیستم بالا دستی دیگر یعنی خود رهبری بعداً بگوید من این را گفتم لوازم و مقتضیات آن انجام شد؟ مجمع تشخیص مصلحت مسئولیت قانونی برای کنترل اجرای سیاست رهبری را در کشور ندارد؟
او باید نفوذ کند باز مشکلات دیگر هم داریم. آن سیاسی می‌شود، این سیاسی می‌شود، این هم یکی است یعنی از لحاظ ساختاری آن‌‌هایی که اولویت‌شان را حس می‌کنم یکی این است اتفاقاً آن‌‌هایی که توسعه پیدا کردند جا‌هایی است که علوم انسانی پیشگام شده سایر علوم به دنبالش رفتند ما علوم فنی و پایه را جلو انداختیم بنابراین مثلاً نخبه‌‌ها را درست می‌کنیم چون علوم پایه را جلو گذاشتیم ولی از آن استفاده نمی‌کنیم این به خاطر چیست؟ چون تفکر علوم انسانی ندارد آدم خوب پرورش می‌دهیم هزینه می‌کنیم بعد آن‌‌ها را می‌فرستیم برای بقیه می‌گوییم بروید دنیا از شما استفاده کند تفکر علوم انسانی این نیست این هم یکی یعنی باید این تغییر داده بشود.
سوم شورای عالی انقلاب فرهنگی که اشاره کردم اصلاً باید مورد بازنگری قرار بگیرد ترکیب آن، رسالت‌‌‌های آن و نوع سیاست‌‌هایی که آن جا وضع می‌کنند ترکیبی که در آن جا هستند مباحثی که دارد آن جا مطرح می‌شود یک تجزیه و تحلیل انتقادی بشود مشخص می‌شود که مثلاً خیلی از مباحثی را که مثلاً رئیس فلان دانشگاه چه کسی باشد، چیز مهمی نیست، ساختار را باید درست کنید گرایش را باید درست کنید باید یک جاده‌ای شما بکشید که همه دانشگاه‌‌ها به آن بروند حالا رئیس دانشگاه را هم هر کسی خواستند بگذارند اشتباه هم بگذارند بعد مقاومتی رخ می‌دهد وزارت علوم بعد متوجه بشود دیگر تو که نباید کار وزارت علوم را…
الان مثلاً نقشه جامعه علمی کشور را که مطالعه می‌کردم دیدم که در حوزه سلامت خود عالمان حوزه سلامت یعنی پزشکان و کسانی که در آن عرصه حرفی برای گفتن داشتند آمدند نوشتند آیا ساختار این عرصه را برای آن‌‌ها فراهم کرده‌اند که این کار را بکنند یا نه خود اساتید آمدند و به صورت خودجوش به تعبیری این کار را انجام دادند و نظرات خود را بیان كنند؟
ساختار تعریف شده بود، مثلاً من یادم است در حوزه علوم سیاسی و ارتباط بین الملل کمیته آن، بچه‌‌‌های علوم سیاسی و روابط علوم سیاسی و روابط بین الملل هستند باز هم مشکلی نداشتیم یعنی عالمان علوم انسانی رفتیم آن را نوشتیم اما مشکل مدیریت است یعنی آن جا ما وقتی رفته بودیم هزار و یکی حرف می‌زدیم که باید این جوری باشد مدام آن یکی که بالا دستی ما بود می‌گفت این جا نمی‌شود، این اصلاً نمی‌شود اصلاً ساختاری که ما چیدیم باید نقشه این جوری باشد یعنی آخر ما رفتیم یک عالمه جلسه و وقت و فسفر سوزاندیم بعد او برداشت حرف‌‌‌های ما را هر جور که دلش می‌خواست تنظیم کرد در قالب نقشه خودش، ساختار خودش بعد برد تحت عنوان خودش و پیش­زمینه­ای که داشتند، می‌خواستند شما را با آن پیش­زمینه خودشان نزدیک کنند.
بله، یعنی مثل این که می‌گوید این قالب است شما باید در این قالب بگذارید، من می‌آیم می‌گویم من عالم علوم انسانی هستم می‌گویم این قالب شما اشتباه است او دیگر این را از من نمی‌پذیرد من می‌گویم اتفاقاً ارتقاء علوم این است. مشکل علوم انسانی این است که دست یک علم فنی گرفته، مدام دارد داد می‌زند مدام می‌گویند عقب مانده است شما آن را ول کنید خودش رشد می‌کند اصلاً علوم انسانی ما واقعاً مشکلی از لحاظ محتوا ندارد عمده ظرفیت انقلاب اسلامی و حتی تمدن ایرانی، علوم انسانی آن بود. ما که خودمان را بکشیم نمی‌خواهیم در فناوری پیشرفته از آن‌‌ها بزنیم جلو.
ما را به حال خودمان واگذارند، تولیدات نظری ما خیلی رشد خواهد كرد، ولی آنقدر آمدند قالب درست کردند مدام از بیرون به علوم انسانی تحمیل می‌کنند بعد علوم انسانی هم به هر حال مجبور است کوتاه می‌آید وقتی کوتاه می‌آید می‌گویند ببینید عقب مانده اید شما. از کجا می‌گویید؟ علوم انسانی در این کشور رشد نکرده، این قدر ثبت اختراعات داریم یکی نیست به این‌‌ها بگوید علوم انسانی ثبت اختراع به آن معنایی که شما می‌گویید اصلاً برایش موضوعیت ندارد ولی او شاخص می‌زند ثبت اختراع دانشگاه صنعتی شریف این قدر، دانشگاه امام صادق هیچی پس این جلوتر از آن است و هیچی هم نمی‌گیرد مثلاً این قدر با وزارت علوم گفتگوی انتقادی می‌کنیم شاخص‌‌هایی که هر سال برای ما می‌فرستند که شما آمار‌‌های دانشگاه خود را در این بفرستید که ما می‌خواهیم رتبه بندی دانشگاه بکنیم می‌گوییم این آمار‌ها بی معنا است برای ما، شما یک چیز‌‌های دیگر را باید از ما بپرسید تعداد مقاله در ISI اصلاً چه حجتی دارد برای من.
با تسامح حالا آن جا بپذیریم ولی می‌گویم این اصلاً موضوعیت ندارد ثبت اختراع برای من موضوعیت ندارد این‌‌ها مشکل من را حل نمی‌کند مقالات علمی پژوهشی می‌گویم علمی پژوهشی با تعریفی که شما کردید وقتی ۳۰ سال از انقلاب گذشته شما ۲۵ تا ۳۰ تا مجله علمی پژوهشی به علوم انسانی دادی بعد می‌گویی فقط شاخص‌‌ها این‌‌ها هستند خوب نمی‌کشد و نمی‌پذیرد نکته بعدی که خیلی به نظر من راهگشا است ما باید یک مقداری نگاه را از حوزه انتقال دانش به سمت پژوهش ببریم ما مشکلی که داریم، داریم تسهیلات را جایی می‌گذاریم که فقط به انتقال دانش ختم می‌شود مثلاً الان کسی می‌خواهد رشته دانشگاهی بزند برایش تعریف کردند امتیازات آن مشخص است بعد می‌گوید اصلاً چرا رشته‌‌‌های ما باید همه آن‌‌ها با این امور آموزشی شاخص‌‌‌های آن باشد چند ساعت دارد تدریس می‌کند، چند تا پایان نامه دفاع کرد همه این چیز‌ها شده ولی یک نفر بیاید بگوید شما ارتقا و اصلاً جایگاهت به این است که چقدر نظریه تولید کردی چه قدر نوشتی چه قدر توانستی تربیت کنی، این‌‌ها همه در حاشیه می‌رود در حوزه پژوهش در حوزه علوم انسانی شما بروید بررسی تطبیقی کنید بگویید پژوهش‌‌هایی که مثلاً حتی در سطوح ملی است دارند تبعیض آمیز با علوم انسانی کار می‌کنند مثلاً می‌گوید این پروژه علوم انسانی است ما می‌خواهیم مثلاً ۵۰ میلیون به آن بدهیم، ۳۰۰ صفحه می‌خواهید ۵۰ میلیون بدهید نه نداریم، نمی‌شود طرف می‌آید به این طرف را می‌گویید ۵۰ میلیون نمی‌دهیم ۱۰ میلیون می‌دهیم بعد او هم می‌کشد پایین چه کار می‌کند جنس کم می‌دهد بعد می‌گویند نگاه کنید ۳۰۰ صفحه نوشته چه قدر الکی نوشتم آمده ۲۰۰ صفحه نوشته
برادر من ما قبلاً گفتیم که نگذارید این اتفاق بیفتد، تو هزینه نمی‌کنی او هم چون پول نمی‌دهی کم می‌گذارد بعد نتیجه آن، این می‌شود، در شورای ملی مربوط به حمایت از پروژه‌‌های ملی بروید نگاه کنید نود و خورد‌‌های درصد پروژه‌‌ها مال حوزه فنی است یعنی علوم انسانی‌‌ها انگار پروژه ملی ندارند گم هستند در حالی که بر عکس است یعنی من باید بگویم این استاد دانشگاه اصلاً فلسفه وجودی او تحقیق و پژوهش است من تأمین می‌کنم که بتواند زیر نظر خودش ۱۰ تا ۱۵ تا دانشجو هم رشد بدهد این سیستم که من افتخاری باید بروم سر کلاس خوب می‌شوم اگر ۱۲ ساعت تدریس کنم خیلی خوب است یک استاد استاندارد می‌شوم این باید کنار گذاشته بشود ۱۲ ساعت تدریس جای خودش اما بعد شما آخر سال بگویید چند گام پژوهشی رفتی جلو اصلاً به اعتبار آن هم تو ارزش مالی داری.
این پژوهش را شما کاربردی انجام می‌دهید ولی آن‌‌ها باز این پروژه را بر می‌دارند می‌برند در کتاب خانه بایگانی می‌کنند!
این آن نکته چهارمی است که من می‌خواستم بگویم، چهارمین بحث این است که باید فضای بین اجرا و نظر به هم نزدیک بشود. در دانشگاه‌‌‌های امریکا سیاست امریکا سیاست کاربردی است بوش موقعی که آمده سر کار با همه این جنگ افروزی‌‌هایی که کرد وقتی دورۀ دوم او شد دیدند درصد اقبال به بوش در حوزه‌‌‌های نخبگی از حوزه عمومی بیشتر است یعنی برعکس اتفاقی که در کشور ما افتاد آنجا افتاده بود حالا این جا مثلاً می‌گفتند عمده نخبگان این طرف ایستادند ولی آن جا برعکس شد تحقیق کردند دیدند اتفاقاً در دوره بوش وضع نخبه‌‌ها خیلی بهتر شده بود یعنی بوش هزینه‌‌‌های سنگینی را از حوزه دولتی منتقل کرده بود به دانشگاه من می‌خواهم به ایران حمله کنم مثلاً من می‌خواهم به عراق حمله کنم، من این را می‌دهم به دانشگاه x شما بروید تحقیق کنید الگوی شبیه سازی آن را برای من در آورید یک دانشگاه یک مؤسسه حدود دو سال كار كرده بوده داشته کار تحقیقی می‌کرده بعد نتیجه آن آمده رفته دولت یعنی زحمت دارد می‌کشد یکی هم دارد گوش می‌دهد نه این که صد در صد عمل کند ولی به حرف او دارد گوش می‌دهد.
نكته قابل توجه این است كه تصمیم گیرندگان حداقل آن متن تحقیق را می‌خوانند و یا چکیده برداری می‌كنند. ما خودمان این جوری بودیم، اصلاً بحث ما این نیست که کسی به حرف ما گوش بدهد، بعضی وقت‌‌ها یک بعد از پیشنهادات ما مورد توجه قرار می‌گیرد خوشحال می‌شویم من یادم است پژوهشکده مطالعات راهبردی که ما بودیم آن موقع آقای خاتمی می-خواست برود سازمان ملل نامه‌ای از طرف دفتر استراتژی ریاست جمهوری آمد که شما که در این حوزه کار می‌کنید بگویید که آقای خاتمی آن جا می‌خواهد برود مهم‌ترین محور‌هایی که می‌خواهد چه هست؟ ما یک ماه داشتیم کار می‌کردیم جلسه گذاشتیم بودیم دو به صفحه آخرش چیزی در آوردیم گزارش آن همه بالغ بر مثلاً ۳۰ تا ۳۵ تا بند آقای خاتمی که رفت ما دیدیم دو بند آن را گفت ولی خوب برای ما راضی کننده بود گفتیم پس حداقل آن دستگاه ریاست جمهوری اجرایی کشور به اندازه دو بند حالا از ما گرفته، از چهار تا مرکز تخصصی دیگر هم حتماً چیز‌هایی گرفته، نگاه کنید بوش کاری که کرده بود عمدۀ حوزه‌‌‌های تخصصی را به دانشگاه‌‌ها و مرکز پژوهشی وصل کرده بود برای همین بود که میزان اقبال به او هم بالا رفته بود.
در كشور‌‌های غربی ما شاهد این هستیم كه اتاق فكر‌‌ها در واقع در روند تصمیم سازی حضور فعال و حتی در بعضی مواقع فعال مایشاء هستند در امریكا ۱۹۲۸ اتاق فكر وجود دارد كه همه آن‌‌ها فعال هستند ولی متأسفانه در ایران شاهد ۱۴ اتاق فكر هستیم که باز هم متاسفانه بسیاری از آن‌‌ها وابسته هستند و بسیاری از آن‌‌ها فقط یک محل هستند که یک سری افراد خاص یک پروژه-‌هایی را می‌گیرند و انجام می‌دهند و هیچ کار پژوهشی صورت نمی‌گیرد.
اصلاً این اتاق‌‌‌های فكر یعنی صنعتی کردن وقتی این بستر را تولید می‌کنیم این کارخانه می‌تواند از طریق این پول بگیرد، زندگی مثلاً ۵۰ نفر را با این کافی میکس بگرداند ولی ۴۰ نفر استاد علوم سیاسی نتوانند یک جایی بنشینند با فکری که می‌کنند برای کشور و مردمشان، زندگی آن‌ها خوب بگردد.
به عنوان مثال پروژه امنیت اجتماعی اجرا کند نمی‌داند باید چه کار کند خوب برادر من دانشگاه علوم اجتماعی و غیره را درست کرده‌ای برای همین به آن‌ها پول بده خوب هم پول بده، خوب هم از آن‌ها كمك فکری بگیر. ما متاسفانه برعکس کار می‌کنیم، ما خودمان می‌رویم از اول شروع می‌کنیم درست کردن[۱۶].

منابع:
۱٫      ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاد، فارسی، به نشانی: http://fa.wikipedia.org/wiki/،
۲٫
۳٫      واحد مرکزی خبر، به نشانی: (http://vista.ir/article
۴٫      دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت العظمی خامنه ای،  به نشانی: ، http://farsi.khamenei.ir
۵٫
۶٫
۷٫
۸٫
۹٫
۱۰٫
۱۱٫  مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه قم، به نشانی: http://qomit.ir/news/etalaeeye
۱۲٫  مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه قم، به نشانی: http://qomit.ir/news/etalaeeye
۱۳٫  مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه قم، به نشانی: http://qomit.ir/news/etalaeeye
۱۴٫
۱۵٫  خبر آنلاین، به نشانی: http://www.khabaronline.ir

درباره ی humantech

همچنین ببینید

بیش از ۳۰ خوشه فناوری در این وبلاگ

به نام خدا در پی سخنرانی رئیس جمهور در جمع رؤسای دانشگاه ها، مقاله تهدیدات …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

auto baby bag book care film gaming hbo healthy hospital office party paypal red rock dress fruit sport study time